పునశ్చ రావణో రక్షః క్షపితం క్షాత్రతేజసా । న చ జానామ్యహం దేవ తవ కిఞ్చిద్విచేష్టితమ్ ।। ౧.
మరలా, రాక్షసుడైన రావణుడిని నీ క్షత్రియవీర్యంతో సంహరించావు. అయినా నీ కార్యాలు నాకు ఏమాత్రం తెలియవు దేవా.
ఉద్ధృత్య మాం కథం సృష్టిం సృజసే కిం చ సా త్వయా। సకృద్ ధ్రియేత కృత్వా చ పాల్యతే చాపి కేన చ ।। ౧.
నన్ను పైకి ఎత్తిన తర్వాత, నీవు సృష్టిని ఎలా సృష్టిస్తావు? ఆ సృష్టిని ఎవరు పోషిస్తారు, ఎలా కాపాడుతారు?
కేన వా సులభో దేవ జాయసే సతతం విభో । కథం చ సృష్టేరాదిః స్యాదవసానం కథం భవేత్ ।। ౧.
ప్రభూ! నీవు ఎవరివల్ల ఇలా సులభంగా పున:పున: జన్మిస్తావు? సృష్టి ఎలా మొదలవుతుంది, ఎలా ముగుస్తుంది?
కథం యుగస్య గణనా సంఖ్యాఽస్యానుచతుర్యుగమ్ । కే వా విశేషాస్తేష్వస్మిన్ కా వాఽవస్థా మహేశ్వర ।। ౧.
యుగాల లెక్క ఎలా ఉంటుంది? ఒక్కొక్క చతుర్యుగంలో ఎంత సమయం? వాటిలో ఉన్న ప్రత్యేకతలు ఏమిటి? ప్రతి యుగంలో స్థితి ఎలా ఉంటుంది మహేశ్వరా?
యజ్వానః కే చ రాజానః కే చ సిద్ధిం పరాం గతాః । ఏతత్సర్వం సమాసేన కథయస్వ ప్రసీద మే ।। ౧.
యజ్ఞాలు చేసినవారు ఎవరు? పరమసిద్ధిని పొందిన రాజులు ఎవరు? ఇవన్నీ సంక్షిప్తంగా చెప్పు ప్రభూ, దయచేసి నాకు అనుగ్రహించు.
ఇత్యుక్తః క్రోడరూపేణ జహాస పరమేశ్వరః । హసతస్తస్య కుక్షౌ తు జగద్ధాత్రీ దదర్శ హ ౧.
ఇలా అడిగినప్పుడు, వరాహరూపంలో ఉన్న పరమేశ్వరుడు నవ్వాడు. ఆయన నవ్వుతున్నప్పుడు, భూమిదేవి ఆయన పొట్టలో జగత్తును పోషించే వాడిని చూచింది.
సచన్ద్రసూర్యగ్రహసప్తలోకా- నన్తః స్థితాంస్తావదుపాత్తధర్మాన్ । ఇతీదృశం పశ్యతి సా సమస్తం యావత్క్షితిర్వేపితసర్వగాత్రా ।। ౧.
ఆయన లోపల చంద్రుడు, సూర్యుడు, గ్రహాలు, ఏడు లోకాలు, వాటి ధర్మాలను నిర్వహించేవారు అన్నీ స్థిరంగా ఉన్నట్టు భూమి చూచింది. ఇది చూసి ఆమె శరీరమంతా వణికిపోయింది.
ఉన్మీలితాస్యస్తు యదా మహాత్మా దృష్టో ధరణ్యాఽమలసర్వగాత్ర్యా । తావత్స్వరూపేణ చతుర్భుజేన మహోదధౌ సుప్తమథోఽన్వపశ్యత్ ।। ౧.
ఆ మహాత్ముడు నోటిని విప్పినప్పుడు, పాపరహితమైన భూమిదేవి ఆయనను చూచింది. ఆ తరువాత, తన సహజ స్వరూపమైన నాలుగు భుజాలతో మహాసముద్రంలో నిద్రిస్తున్నవాడిని ఆమె దర్శించింది.
శేషపర్యఙ్కశయనే సుప్తం దేవం జనార్దనమ్ । దృష్ట్వా తన్నాభిపఙ్కస్థమన్తఃస్థం చ చతుర్ముఖమ్। కృతాఞ్జలిపుటా దేవీ స్తుతిం ధాత్రీ జగాద హ ।। ౧.
శేషుని మీద పరుపు వేసుకుని నిద్రిస్తున్న జనార్దనుని, ఆయన నాభిలోని కమలంలో కూర్చున్న నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మను చూసి, భూమిదేవి చేతులు జోడించి ధాత్రిని స్తుతిస్తూ ఇలా పలికింది.
ధరణ్యువాచ। నమః కమలపత్రాక్ష నమస్తే పీతవాససే। నమః సురారివిధ్వంసకారిణే పరమాత్మనే ।। ౧.
భూమి దేవి ఇలా చెప్పింది: కమలదళాల్లాంటి కళ్లవాడా! నీకు నమస్కారం. పసుపు వస్త్రాలు ధరించినవాడా! నీకు నమస్కారం. దేవతలకు శత్రువులను నశింపజేసేవాడా, పరమాత్మా! నీకు నమస్కారం.
శేషపర్యఙ్కశపనే ధృతవక్షస్థలశ్రియే । నమస్తే సర్వదేవేశ నమస్తే మోక్షకారిణే ।। ౧.
శేషుని మీద విశ్రమిస్తూ, వక్షస్థలంపై ప్రకాశంతో ఉన్నవాడా! నీకు నమస్కారం. సమస్త దేవతలకు అధిపతివాడా! నీకు నమస్కారం. మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడా! నీకు నమస్కారం.
నమః శార్ఙ్గాసిచక్రాయ జన్మమృత్యువివర్జితే। నమో నాభ్యుత్థితమహత్కమలాసనజన్మనే ।। ౧.
ధనుస్సు, ఖడ్గం, చక్రం ధరించినవాడా! జననం మరణం లేని వాడా! నీకు నమస్కారం. నీ నాభిలోంచి పుట్టిన మహా కమలంలో కూర్చున్నవాడా! నీకు నమస్కారం.
నమో విద్రుమరక్తాస్యపాణిపల్లవశోభినే । శరణం త్వాం ప్రసన్నాఽస్మి త్రాహి నారీమనాగసమ్ ।। ౧.
పగడరంగు పెదవులు, తేనెపల్లవాల్లాంటి చేతులు కలవాడా! నీకు నమస్కారం. ప్రభూ! నేను నీ ఆశ్రయాన్ని కోరుతున్నాను. స్త్రీల బాధలనుండి, పాముల భయంనుండి నన్ను రక్షించు.
పూర్ణనీలాఞ్జనాకారం వారాహం తే జనార్దన। దృష్ట్వా భీతాఽస్మి భూయోఽపి జగత్ త్వద్దేహగోచరమ్। ఇదానీం కురు మే నాథ దయాం త్రాహి మహాభయాత్।। ౧.
పూర్తిగా నీలం రంగులో వర్ణమున్న వరాహ రూపాన్ని చూసి, జనార్దనా! నీ శరీరంలో ఈ లోకం అంతా నిండిపోయిందని చూసి మళ్లీ భయపడ్డాను. ప్రభూ! ఇప్పుడు నాకు దయ చూపి, ఈ మహాభయంనుండి నన్ను రక్షించు.
కేశవః పాతు మే పాదౌ జఙ్ఘే నారాయణో మమ । మాధవో మే కటిం పాతు గోవిన్దో గుహ్యమేవ చ ।। ౧.
నా పాదాలను కేశవుడు రక్షించాలి. నా కాళ్లను నారాయణుడు రక్షించాలి. నా నడుమును మాధవుడు రక్షించాలి. నా గుప్తాంగాన్ని గోవిందుడు రక్షించాలి.
నాభిం విష్ణుస్తు మే పాతు ఉదరం మధుసూదనః । ఊరుం త్రివిక్రమః పాతు హృదయం పాతు వామనః ।। ౧.
నా నాభిని విష్ణువు రక్షించాలి. నా పొట్టను మధుసూదనుడు రక్షించాలి. నా తొడలను త్రివిక్రముడు రక్షించాలి. నా హృదయాన్ని వామనుడు రక్షించాలి.
శ్రీధరః పాతు మే కణ్ఠం హృషీకేశో ముఖం మమ । పద్మనాభస్తు నయనే శిరో దామోదరో మమ ।। ౧.
నా మెడను శ్రీధరుడు రక్షించాలి. నా నోటిని హృషీకేశుడు రక్షించాలి. నా కళ్లను పద్మనాభుడు రక్షించాలి. నా తలను దామోదరుడు రక్షించాలి.
ఏవం న్యస్య హరేర్న్యాసమామాని జగతీ తదా । నమస్తే భగవన్ విష్ణో ఇత్యుక్త్వా విరరామ హ ।। ౧.
ఈ విధంగా హరిదేవుని రక్షణ మంత్రాన్ని చెప్పిన తర్వాత, భూమి 'నమస్కారం భగవంతుడా, విష్ణువా!' అని పలికి మౌనంగా నిలిచింది.
సూత ఉవాచ । తతస్తుష్టో హరిర్భక్త్యా ధరణ్యాత్మశరీరగామ్ । మాయాం ప్రకాశ్య తేనైవ స్థితో వారాహమూర్త్తినా ।। ౨.
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: భూమిదేవి చేసిన భక్తిని చూసి హరిదేవుడు సంతోషించి, తన మాయను ప్రదర్శించి, అక్కడే వరాహ రూపంలో నిలిచాడు.
జగాద కిం తే సుశ్రోణి ప్రశ్నమేనం సుదుర్లభమ్ । కథయామి పురాణస్య విషయం సర్వశాస్త్రతః ।। ౨.
ఆయన ఇలా అన్నాడు: సుందర నడుము కలదేవీ! నీకు ఏ ప్రశ్న ఉంది? ఈ ప్రశ్న చాలా అరుదైనది. అన్ని శాస్త్రాల సారంగా పురాణ విషయాన్ని నేను చెప్పుతాను.
పురాణానాం హి సర్వేషామయం సాధారణః స్మృతః । శ్లోకం ధరణి నిశ్చిత్య నిఃశేషం త్వం పునః శ్రృణు ।। ౨.
అన్ని పురాణాలలో ఈ శ్లోకం సాధారణమైనదిగా భావించబడుతుంది. భూమిదేవీ! దీన్ని బాగా ఆలోచించి, మళ్లీ మొత్తం విన్నవు.
శ్రీవరాహ ఉవాచ । సర్గశ్చ ప్రతిసర్గశ్చ వంశో మన్వన్తరాణి చ । వంశానుచరితం చైవ పురాణం పఞ్చలక్షణమ్ ।। ౨.
శ్రీ వరాహుడు ఇలా అన్నాడు: సృష్టి, ప్రతిసృష్టి, వంశ పరంపర, మన్వంతరాలు, వంశ చరిత్ర — ఇవే ఐదు లక్షణాలు కలిగిన పురాణ లక్షణాలు.
ఆదిసర్గమహం తావత్ కథయామి వరాననే । యస్మాదారభ్య దేవానాం రాజ్ఞాం చరితమేవ చ । జ్ఞాయతే చతురంశశ్చ పరమాత్మా సనాతనః ।। ౨.
వదనంలో ప్రకాశం ఉన్నదేవీ! మొదటగా ఆదిసృష్టిని నేను వివరించబోతున్నాను. దానివల్ల దేవతలూ, రాజుల చరిత్రలు తెలిసి, శాశ్వతమైన పరమాత్మను నాలుగు రూపాలలో తెలుసుకోవచ్చు.
ఆదావహం వ్యోమ మహత్ తతోఽణుం- రేకైవ మత్తః ప్రబభూవ బుద్ధిః । త్రిధా తు సా సత్త్వరజస్తమోభిః పృథక్పృథక్తత్త్వరూపైరుపేతా ।। ౨.
మొదట నేను ఆకాశంలా ఉన్నాను. ఆ తర్వాత నన్నుంచి సూత్ష్మమైన తత్త్వం పుట్టింది. ఆ తత్త్వం బుద్ధిగా ఒక్కటిగా వెలిసింది. ఆ బుద్ధి సత్త్వ, రజస్, తమస్ అనే మూడు గుణాలవల్ల వేర్వేరు తత్త్వరూపాలను ధరించింది.
తస్మింస్త్రికేఽహం తమసో మహాన్ స సదోచ్యతే సర్వవిదాం ప్రధానః । ఉతస్మాదపి క్షేత్రవిదూర్జితోఽభూద్ బభూవ వుద్ధిస్తు తతో బభూవ ।। ౨.
ఆ మూడు తత్త్వాలలో నేను 'మహత్' అనే అంధకారంగా ఉన్నాను. అది సర్వజ్ఞులందరికీ ప్రధానమైనదిగా పిలవబడుతుంది. దానినుంచి క్షేత్రజ్ఞుడు పుట్టాడు. దానినుంచి బుద్ధి జన్మించింది.
తస్మాత్తు తేభ్యో శ్రవణాదిహేతవస్ తతోఽక్షమాలా జగతో వ్యవస్థితా । భూతైర్గతైరేవ చ పిణ్డమూర్తి- ర్మయా భద్రే విహితా త్వాత్మనైవ ।। ౨.
అవి నుంచే వినికిడి మొదలైన ఇంద్రియాల కారణాలు పుట్టాయి. ఆ తర్వాత జగత్తుకు ఇంద్రియమాల ఏర్పడింది. ఆ భూతాలతోనే, భద్రే! నేను నా స్వయంగా ఈ శరీరాన్ని సృష్టించాను.
శూన్యం త్వాసీత్ తత్ర శబ్దస్తు ఖం చ తస్మాద్ వాయుస్తత ఏవాను తేజః । తస్మాదాపస్తత ఏవాను దేవి మయా సృష్టా భవతీ భూతధాత్రీ ।। ౨.
అక్కడ శూన్యం, శబ్దం, ఆకాశం మాత్రమే ఉండేవి. వాటి నుండి గాలి, ఆ తరువాత వెలుగు, దాని తరువాత నీరు కలిగాయి. ఆ నీటి నుండి, దేవీ, భూతాలను ధరించేవారిగా నిన్ను నేను సృష్టించాను.
యోగే పృథివ్యా జలవత్ తతోఽపి సబుద్బుదం కలలం త్వణ్డమేవ । తస్మిన్ ప్రవృత్తే ద్విగతేఽహమాసీ- దాపోమయశ్చాత్మనాత్మానమాదౌ ।। ౨.
భూమిపై, నీటిలో పుట్టేలా మొదట బుడబుడలు, తరువాత ముద్ద, ఆ తరువాత గుడ్డు ఏర్పడ్డాయి. అది ఏర్పడి విడిపోయినప్పుడు, నేను నీటితో కూడినవాడిగా, ఆ ప్రారంభంలోనే ఆ గుడ్డులో ఉన్నాను.
సృష్ట్వా నారాస్తా అథో తత్ర చాహం యేన స్యాన్మే నామ నారాయణేతి । కల్పే కల్పే తత్ర సంయామి భూయః సుప్తస్య మే నాభిజః స్యాద్ యథాద్యః ।। ౨.
నీటిని సృష్టించిన తరువాత, నేను వాటిలోనే ఉన్నాను. అందుకే నాకు నారాయణుడు అనే పేరు వచ్చింది. ప్రతి కల్పంలో నేను మళ్లీ అక్కడికి వెళ్తాను. నేను నిద్రపోతే, నా నాభి నుండి మొదటిలా మరొకరు పుడతారు.
ఏవంభూతస్య మే దేవి నాభిపద్మే చతుర్ముఖః । ఉత్తస్థౌ స మయా ప్రోక్తః ప్రజాః సృజ మహామతే ।। ౨.
దేవీ, అప్పుడు నా నాభిపద్మం నుండి నాలుగు ముఖాలవాడు జన్మించాడు. నేను అతనితో, 'మహామతివంతుడా, ప్రజలను సృష్టించు' అని చెప్పాను.