वराहपुराणम्

त्वया सृष्टिः कृता देव नीयते सा भुजंगामैः । एतज्ज्ञात्वा तु दुर्वृत्तं तत्कुरुष्व महामते ।। २४.

ब्रह्मोवाच । अहं रक्षां विधास्यामि भवतीनां न संशयः । व्रजध्वं स्वानि धिष्ण्यानि प्रजा माभूत् ससाध्वसा ।। २४.

एवमुक्त्वा प्रजास्तेन ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना । आजग्मुः परमप्रीत्या नत्वा चैव स्वयंभुवे ।। २४.

आगतासु प्रजास्वाद्यस्तानाहूय भुजंगमान् । शशाप परमक्रुद्धो वासुकिप्रमुखांस्तदा ।। २४.

ब्रह्मोवाच । यतो मत्प्रभवान् नित्यं क्षयं नयत मानुषान् । भवान्तरे अथान्यस्मिन् मातुः शापात् सुदारुणात् । भविताऽतिक्षयं घोरं नूनं स्वायंभुवेऽन्तरे ।। २४.

एवमुक्तास्तु वेपन्तो ब्रह्माणं भुजगोत्तमाः । निपत्य पादयोस्तस्य इदमूचुर्वचस्तदा ।। २४.

नागा ऊचुः । भगवन् कुटिला जातिरस्माकं भवता कृता । विषोल्बणत्वं क्रूरत्वं दृक्शस्त्रत्वं च नस्त्वया । संपादितं त्वया देव इदानीं शमयाच्युत ।। २४.

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा भवन्तः कुटिलाशयाः । ततः किं मनुजान् नित्यं भक्षयध्वं गतव्यथाः ।। २४.

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश स्थानं चैव पृथक् पृथक् । मनुष्याणां तथाऽस्माकं समयं च पृथक् पृथक् । नागानां वचनं श्रुत्वा देवो वचनमब्रवीत् ।। २४.

अहं करोमि वो नागाः समयं मनुजैः सह । तदेकमनसः सर्वे श्रृणुध्वं मम शासनम् ।। २४.

पातालं वितलं चैव हर्म्याख्यं च तृतीयकम् । दत्तं चैव सदा रम्यं गृहं तत्र गमिष्यथ ।। २४.

तत्र भोगान् बहुविधान् भुञ्जाना मम शासनात् । तिष्ठध्वं सप्तमं यावद् रात्र्यन्तं तु पुनः पुनः ।। २४.

ततो वैवस्वतस्यादौ काश्यपेया भविष्यथ । दायादाः सर्वदेवानां सुपर्णस्य च धीमतः ।। २४.

तदा प्रसूतिर्वः सर्वा भोक्ष्यते चित्रभानुना । भवतां नैव दोषोऽयं भविष्यति न संशयः ।। २४.

ये वै क्रूरा भोगिनो दुर्विनीता - स्तेषामन्तो भविता नान्यथैतत् । कालप्राप्तं भक्षयध्वं दशध्वं तथाऽपकारे च कृते मनुष्यम् ।। २४.

मन्त्रौषधैर्गारुडमण्डलैश्च बद्धैर्दृष्टैर्मानवा ये चरन्ति । तेषां भीतैर्वर्त्तितव्यं न चान्य- च्चिन्त्यं कार्यं चान्यथा वो विनाशः ।। २४.

इतीरिते ब्रह्मणा ते भुजङ्गा जग्मुः स्थानं क्ष्मातलाख्यं हि सर्वे । तस्थुर्भोगान् भुञ्जमानाः समग्रान् रसातले लीलया संस्थितास्ते ।। २४.

एवं शापं तु ते लब्ध्वा प्रसादं च चतुर्मुखात् । तस्थुः पातालनिलये मुदितेनान्तरात्मना ।। २४.

एतत् सर्वं च पञ्चम्यां तेषां जातं महात्मनाम् । अतस्त्वियं तिथिर्धन्या सर्वपापहरा शुभा ।। २४.

एतस्यां संयतो यस्तु अम्लं तु परिवर्जयेत् । क्षीरेण स्नापयेन्नागांस्तस्य यास्यन्ति मित्रताम् ।। २४.

प्रजापाल उवाच । अहंकारात् कथं जज्ञे कार्त्तिकेयो द्विजोत्तम । एतन्मे संशयं छिन्धि पृच्छतो वै महामुने ।। २५.

महातपा उवाच । सर्वेषामेव तत्त्वानां यः परः पुरुषः स्मृतः । तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं तत्त्वादि त्रिविधं तु तत् ।। २५.

पुरुषाव्यक्तयोर्मध्ये महत्त्वं समपद्यत । स चाहंकार इत्युक्तो यो महान् समुदाहृतः ।। २५.

पुरुषो विष्णुरित्युक्तः शिवो वा नामतः स्मृतः । अव्यक्तं तु उमा देवी श्रीर्वा पद्मनिभेक्षणा ।। २५.

तत्संयोगादहंकारः स च सेनापतिर्गुहः । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि श्रृणु राजन् महामते ।। २५.

आद्यो नारायणो देवस्तस्माद् ब्रह्मा ततोऽभवत् । अतः स्वयंभुवश्चान्ये मरीच्याद्यार्कसंभवाः ।। २५.

तेष्वारभ्य सुरा दैत्या गन्धर्वा मानुषाः खगाः । पशवः सर्वभूतानि सृष्टिरेषा प्रकीर्तिता ।। २५.

सृष्ट्यां विस्तारितायां तु देवदैत्या महाबलाः । सापत्न्यं भावमास्थाय युयुधुर्विजिगीषवः ।। २५.

दैत्यानां बलिनः सन्ति नायका युद्धदुर्मदाः । हिरण्यकशिपुः पूर्वं हिरण्याक्षो महाबलः । विप्रचित्तिर्विचित्तिश्च भीमाक्षः क्रौञ्च एव च ।। २५.