ततः देवाः परमेश्वरं महेश्वरं स्तुवन्तः प्रार्थयन्ते स्म। ते ऊचुः—“हे भीषणदंष्ट्र पुषन्, भीमवपुः, यस्य कण्ठे प्रलम्बः सर्पो भूषितः, विशालतनु, अच्युत, नीलकण्ठ, सर्वेश, विश्वरूप, त्वं प्रसन्नो भव। हे दक्षयज्ञकर्तर्, भगलोचनसम्प्रभ, यज्ञस्य मुख्यभागं गृहाण, प्रसन्नो भव, देवेश नीलकण्ठ, सर्वगुणोपेत, त्रायस्व। हे शुभचन्दनविलेपनाङ्ग, कपालधारिन्, त्रिपुरान्तक, सर्वापद्भ्यः त्रायस्व, उमापते, पद्मनाभजन्मन्। त्वयि देवेश, सृष्ट्यादीनि च वेदांश्च सर्वाङ्गोपेतान् ज्ञानमन्त्रसम्पूर्णान् सर्वं पश्यामः, सर्वं त्वयि लीनम्। भव, शर्व, महादेव, धनुर्धर, रुद्र, हर—त्वां सर्वं वयं प्रणमामः, सर्वेश, त्रायस्व, परमेश। एवं स्तूयमानः देवैः स महेश्वरः परमदेवः तुष्टः सन् सर्वान् देवांश्चेदम् उवाच। रुद्र उवाच—“भगस्य नेत्रं पुनः स्यात्, पुष्णः दन्ताः च, दक्षस्य यज्ञः च पूर्णत्वं यान्तु, अदितिपुत्राः स्वस्थानं प्राप्नुवन्तु, पशुत्वं चापि वो मया निवार्यते। यत् पशुत्वं मयि दृष्ट्वा देवेषु जातम्, तत् मया निहतम्, यूयं ततः मुक्ताः स्याथ। अहं हि नित्यः सर्वविद्याधिपः, पशुषु च अधिपत्येन प्रतिष्ठितः। तस्मात् मम नाम लोके पशुपतिः भविष्यति, ये मां यजन्ति ते पशुपतदिक्षां प्राप्स्यन्ति।” एवं उक्त्वा रुद्रेण, ब्रह्मा लोकपितामहः सस्मितम् स्नेहपूर्वकम् रुद्रं प्राह—“नूनं भगवन्, पशुपति नाम लोके प्रसिद्धं भविष्यति, देवता अपि तव नाम्ना त्वां पूजयिष्यन्ति।” इति उक्त्वा ब्रह्मा दक्षं प्राह—“यां गौर्यां त्वया पूर्वं रुद्राय समर्पिता, तां रुद्राय ददातु।” ततः ब्रह्मणः सन्निधौ दक्षः तां गौर्यां परमसुन्दरीं महरुद्राय ददौ। रुद्रः तां सम्यक् विधिना दक्षस्य इच्छां पूरयन् स्वीकृतवान्। दक्षकन्यायाः स्वीकृतायाः पश्चात् पितामहः रुद्राय कैलासं वासस्थानं दत्तवान्। रुद्रः स्वगणैः सह कैलासं जगाम, देवाः प्रमुदिताः स्वस्थानानि ययुः, ब्रह्मा च दक्षेन सह प्रजापतीनां पुरीं जगाम। महातपाः उवाच—तत्रैव रुद्रे परमेश्वरे निवसति, गौरी पितुः द्वेषस्मरणात् कोपिता अभवत्। सा चिन्तयामास—“दक्षेण पूर्वं मम अपराधः कृतः, यज्ञो विनाशितः, तस्मात् अहं पुनः शरीरमादास्ये।” तपश्चर्यां कृत्वा, अहं तस्य गृहे जन्म गृह्णीयाम्; किं तु दक्षस्य कुलं विनष्टं, कथं तत्र गच्छेयम्? इति विचिन्त्य, सा भवकन्या हिमवतः महागिरिं तपः कर्तुं जगाम। तत्र दीर्घकालं घोरं तपः कुर्वन्ती, स्वशरीरं क्षपयन्ती, स्वतेजसा दग्ध्वा, सा पर्वतस्य कन्यायाः रूपे जन्म लेभे। सा उमाख्या कृष्णाख्या च प्रसिद्धा अभवत्, हिमवतः गृहे शुभा विराजमाना। पुनः सा घोरं तपः कृत्वा, त्रिनेत्रं देवम् स्मरन्ती, “स एव मे पतिः,” इति निश्चया, तपस्यासक्तमना अभवत्। तस्यां महत्यां हिमवत्यां गिरौ दीर्घकालं तपः कुर्वत्यां, देवः तस्याः तपसा तुष्टः। महेश्वरः वृद्धब्राह्मणरूपेण तस्याः आश्रमं समुपेत्य, जरया क्लान्ताङ्गः, कष्टेन प्रस्थितः, आगच्छत्। स द्विजश्रेष्ठः तां प्राप्य उवाच—“सुभगे, अहं क्षुधितः अस्मि, यथायोग्यं ब्राह्मणाय भोजनं देहि।” तया उक्तः सुमधुरा उमा पर्वतानन्दिनी प्रत्युवाच—“ब्राह्मण, फलानि च दास्यामि; शीघ्रं स्नात्वा यथेष्टं भक्षय।” इति श्रुत्वा, स ब्राह्मणः समीपस्थां गङ्गां नदीं स्नातुं प्रविवेश। रुद्रः ब्राह्मणरूपेण स्नातुम् प्रविष्टः, तदा स मायया भीषणमकररूपं धारयित्वा, स्वशक्त्या स्वं ब्राह्मणरूपं ग्रहीतुं प्रवृत्तः। तं स्वयं मकरगृहीतं दृष्ट्वा, स पुनः अन्यं वृद्धरूपं दर्शयित्वा ताम् अब्रवीत्—“कन्ये, अहं ब्राह्मणो नास्मि, त्वं शीघ्रं मां रक्ष, यावत् अहं न विनश्यामि, त्वया रक्षितव्यः अस्मि।” इत्युक्ता पार्वती चिन्तयामास—“हिमवतः मे पिता, शङ्करः पतिः, तपसा शुद्धा अहम्, कथं ब्राह्मणं स्पृशेयम्?” यदि अहं न उद्धरेयं, मकरगृहीतं तं ब्राह्मणं, नूनं ब्रह्महत्यापापं मम भविष्यति, न संशयः। अन्येषु पापेषु प्रायश्चित्तं अस्ति, ब्रह्महत्यायाः नास्ति। इति निश्चित्य, सा शीघ्रं तत्र गता। सा भीता अपि, शीघ्रं गत्वा, तं ब्राह्मणं हस्तेन गृहीत्वा, जलात् उद्धृतवती; तदा स प्रजापतिः हरः स्वं रूपं प्राकाशयत्। यं रुद्रं सा पर्वतकन्या तपसा पूजितवती, स एव तस्याः हस्तं गृह्णन् तत्र स्थितः। तं दृष्ट्वा देवी लज्जिता, पूर्वत्यागं स्मरन्ती, सुकेशी, मौनमास्थिता। गौर्यां तिष्ठन्त्यां तुष्णीं, रुद्रः स्मितवत् तस्याः हस्तं गृहीत्वा उवाच—“सुमुखि, कथं मां अत्र त्यक्तुम् इच्छसि?” सुमुखि, यदि त्वं मम हस्तग्रहणं व्यर्थं करिष्यसि, तर्हि अहं विवाहार्थं ब्रह्मपुत्र्याः समीपे वदिष्यामि।” एवं सन्दर्भे, शम्भुः गौर्याः तपोबलं, श्रद्धां च परीक्ष्य, तस्याः पतित्वं पुनरपि स्वीकृतवान्।