सः परमभक्तियुक्तः केवलं धर्ममेव चिन्तयन् स्थितवान्। स धर्मात्मा, परमपरिश्रमे दृढः, मनसा विचारयितुं आरब्धवान्। यः कश्चित् एतत् शृणोति वा श्रोतुं प्रयुञ्जीत, स सर्वान् अभिलषितान् अर्थान् प्राप्नोति। एवं पुराणवृत्तान्ते संसारचक्रकथायाम् ‘उपदेश’ इति नाम द्विशतद्वादशाधिकद्विशततमः अध्यायः समाप्तः। अथ गोकरणेश्वरमहिमानं कथयामि। पुरा तारकयुद्धे देवाः पराजिताः। तदा शक्रः शत्रुभयविमुक्तः पुनः स्वं स्थानं प्राप्य, मेरुशिखरे सुवर्णमये पर्वतराजे, सुखेनोपविशत्। स एकाग्रचित्तः, स्थिरध्यानः, दृढदृष्टिः, समाधानेन स्थितः। स विनीतचित्तः शिरसा वन्दनं कृत्वा, पादौ गृहीत्वा, सश्रद्धं प्रणम्य, सन्नतः अभवत्। तस्मिन् काले सनत्कुमारः उवाच— “भाग्यवन्, सत्यमेव ब्रह्मविदां श्रेष्ठः त्वमेव पुराणं वेत्सि। भगवन्, गोकर्णस्य उत्तरदिक्किं वा दक्षिणदिक्किं स्वरूपं? पुण्यक्षेत्रस्य विस्तारः कः? तत्र पुण्यतोयानां कीदृशं स्मरणफलम्? देवैः सह त्वया अग्रणीना कथं तद् पुनः प्राप्तम्? तत्र यथाविधि कः, कुत्र, केन च कर्म सम्यक् कृतम्?” एवं पृष्टः भगवाँल्लोकपितामहः ब्रह्मा, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, प्रत्युवाच— “ब्रह्मविदां मुने, एषः पुराणः महागूढः यथाश्रुतमेव। शृणु। शुद्धस्य मन्दरस्य पर्वतराजस्य उत्तरतो वज्रस्फटिकशिलायुक्तं स्थलम् अस्ति, यत्र प्रवालशाखाः, शर्करा च शोभन्ते। तत्र विविधपुष्पविलसितलता, सुमनसां गुच्छैः भूषिताः। तत्र विशेषतः कन्दराः नानारत्नप्रवाहैः स्फुरन्ति। तत्र केतकिकुण्डपुष्पाणां गुच्छाः विकसिताः। तत्र निर्झरजलानि वैडूर्यविभक्तसमानि, विशुद्धानि, इन्द्रधनुषः शोभायुक्तानि, कुबेरप्रासादवत् दीप्तानि। तत्र दिव्ययुगलानि क्रीडन्ति, अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति। तत्र कल्हारपुष्पैः शोभितं, हंसक्रौञ्चसंचारितं, गजानां समूहेन परिवृतं, मृगपक्षिसंपूर्णं च। तत्र गुहासु किन्नरगीतैः, अन्यजन्तुनादैः च प्रतिध्वनितम्। तत्र निर्झरिण्यः प्रपातशोभिताः, सहस्रदीप्तिसंयुताः। सर्वऋतुसु मनोहरं, पुष्पगुच्छैः विभूषितं, रम्यं काननं तत्र। तस्मिन्नुत्तमे रम्ये पर्वते, तत्र भगवाँल्लोकनाथः स्थाणुः महादेवः, वरदः, भक्तवत्सलः, हिमालयसुता पार्वत्या सह विराजते। तत्र दिव्ययानयात्रिकाः सर्वे तं अजं, अव्ययं देवं उपगच्छन्ति। अन्ये देवगणाः अपि तं सेवितुम् अवतीर्यन्ते। तत्र कश्चन महर्षिः शर्वं तुष्टुम् इच्छन्, घोरं तपः समारब्धवान्। स उद्यतबाहुः, निरालम्बः, केवलं जलवाय्वग्निसंवृत्तः, सदा यथाकालं जपपुष्पार्चनं कुर्वन्, दृढनियमः, घोरं तपः आचरन्, कृशः कृष्णवर्णश्च अभवत्। तदा शङ्करः तेन तुष्टः। स भगवान् उवाच— “पश्य मम रूपं, यत् अदृश्यं, हे वत्स; अहं त्वया तुष्टः, हे महर्षे।