वैशम्पायनः उवाच— तत्र केचन वैखानसाः तपस्विनः आसन्, केचन तु उपवेशन-निषीदनादि-व्रतैः निरतानि आसन्। ते सर्वेऽपि “साधु साधु” इति शब्दं कृत्वा, विस्मयविस्तृतनेत्राः अभवन्। केचित् शालानीनाम् आचार्याः, अन्ये कपोतवृत्त्या जीवन्तः दृष्टाः। अपरे तु लूनचित्ताः, केचित् महातेजसः दारभक्ष्यैः जीवन्तः। अन्ये नानाविधानि व्रतानि अनुतिष्ठन्तः, केचित् आत्मसंयमेन युक्ताः। तथैव केचित् स्थितिप्रशये शयानाः, अन्ये मृगवद् विचरन्तः। केचित् जलाशिनः, केचित् वायुभक्ष्याः, अन्ये तु शाकभक्ष्याः। पुनः पुनः चिन्तयन्तः यत् तप एव सर्वं, अन्यन्नास्ति इति, ते धर्माधर्मौ परित्यज्य, नित्यध्याननिष्ठाः अभवन्। निष्कल्मषाः त एव विविधव्रतानि भीतानां कृते उपगृह्णन्तः। परमभक्तियुक्तः सः केवलं धर्ममेव चिन्तयामास। स धर्मात्मा, परं तपः स्थितः, मनसा विचारयामास। यः कश्चित् एतत् शृणोति वा श्रोतव्यम् करोति, सः सर्वान् कामान् प्राप्नोति। एवं श्रीवराहपुराणे प्राचीनाख्यायायां संसारवृत्तान्ते “उपदेशो नाम द्वादशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः” समाप्तः। अथ गोकर्णेश्वरमाहात्म्यम्— पुरा तारकयुद्धे देवाः पराजिताः आसन्। ततः इन्द्रः, स्वं पदं पुनः प्राप्य, रिपुविनिर्मुक्तः, भयशून्यः अभवत्। सः मेरुशृङ्गे हेममये, पर्वतराजस्य शिखरे, सुखेन उपविष्टः, एकचित्तः, स्थिरदृष्टिः, ध्यायन् आसीत्। तत्र सः एकाग्रचित्तः, शिरसा वन्दनं कृत्वा, पादान् स्पृष्ट्वा, सस्नेहं प्रणम्य तस्थौ। तदा सनत्कुमारः उवाच— “भगवन्, त्वमेव सत्यम् वेत्थ, त्वं पुराणवित् उत्तमः। प्रभो, गोकर्णं उत्तरतः कथं, दक्षिणतः कथं? पुण्यक्षेत्रस्य विस्तारः कियान्? तत्र पुण्यतोयानां कीदृशं स्मरणफलम्? सर्वे देवाः, त्वया सह, पुनः कथं तत् प्राप्तवन्तः? तत्र यः, कुत्र, केन, कथं च विधिवत् कर्म कृतम्?” एवं पृष्टः भगवान् ब्रह्मा, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, उवाच— “ब्रह्मविदां श्रेष्ठ, एतत् पुराणं परमगुह्यं, यथा श्रुतम् एव। मन्दरस्य शुद्धपर्वतस्य उत्तरतः, वज्रस्फटिकशिलायुक्तं, प्रवालशाखागणैः, शर्कराभिः च, एकं स्थानम् अस्ति। तत्र नानावर्णपुष्पैः अलंकृताः लतानां गुच्छाः सन्ति। तत्र विविधधातुजलधाराभिः विशेषतः कन्दराः शोभन्ते। तत्र केतकिकुन्दपुष्पाणि सञ्जातानि। तत्र स्फटिकविदलनसदृशैः, शुद्धैः उदकस्रोतसां प्रवाहैः स्नातम्। इन्द्रधनुषः सदृशं रमणीयम्, कुबेरप्रासादवत् दीप्तम्, यत्र दिव्ययुग्मानि क्रीडन्ति, अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति। तत्र कल्हारपुष्पैः अलंकृतं, हंसक्रौञ्चैः सेवितम्। गजयूथैः परिवृतं, मृगपक्षिसम्पूर्णम्। कन्दरासु किन्नरगानैः, अन्यपशूनां शब्दैः च प्रतिश्रुतम्। तत्र सलिलधाराः सहस्रदीप्तिभिः स्फुरन्त्यः, निर्झराः सन्ति। ऋतुषु सर्वेषु रम्यं, पुष्पगुच्छैः शोभितं, तस्मिन् रमणीयं, दिव्यं, शोभनं पर्वतम् आसीत्।