स तदा भीमनिनादं कृत्वा, यस्य कर्णाभ्यां ज्वलदग्निशिखाः निष्पेतुः, ताभ्यां वेतालाः, प्रेताः, पिशाचाश्च, विकृतस्वभावाः प्रादुरभवन्। तत्रैव कोटिशः कूष्माण्डाः यातुधानाश्च, सर्वे ज्वलद्वदना विविधायुधधारिणः उत्पन्नाः। तान् विविधायुधान् विकृतगणान् दृष्ट्वा, स भगवान् वेदाङ्गसमन्वितं दिव्यं रथमकार्षीत्। तस्मिन् रथे ऋग्वेदादयः वेदाः, अश्वाः, त्रैवृत्सारः, त्रिब्राह्म्यः, त्रिविधार्चनम्, त्रिप्रेषणम्, धर्मद्यूतं, वातनिनादश्च आसन्। तस्य रथस्य द्वे पताके दिवा च रात्रिश्च, धर्माधर्मौ द्वौ दण्डौ, सर्वविद्या रथः, ब्रह्मा स्वयम् अन्यैः देवैः सहितः सारथिः। गायत्री धनुः, ॐकारः ज्यैव, सप्तस्वराः तस्य देवाधिदेवस्य शराः। एवं सर्वमुपसंहृत्य, स कोपसमाविष्टः देवाधिदेवः दक्षयज्ञं प्रति प्रस्थितवान्। तदा स भगवान् आकाशमार्गेऽङ्गिरसगणैः सह प्रयातः, तस्यागमनेन ऋत्विजां मन्त्रसमूहः नष्टः। तद्विपर्ययं दृष्ट्वा सर्व ऋत्विजः ऊचुः — "देवाः, सज्जीक्रियन्तां, महद्भयं सम्प्राप्तम्।" "कश्चिद्बलवान् दैत्यः ब्रह्मणा सृष्टः, यज्ञभागकाम्यया अत्र आगच्छति, यः अस्मिन्यज्ञे दुर्लभः।" एवं श्रुत्वा, देवाः पितामहम् ऊचुः — "भगवन् दक्ष, किमत्र करणीयम्? यदिच्छसि, तद् ब्रूहि।" दक्षः उवाच — "शस्त्राणि समादत्त, युद्धं क्रियतामत्र।" ततः देवाः विविधायुधधारिणः, रुद्रगणैः सहिताः महद्युद्धं कृतवन्तः। तत्र भूतगणाः, प्रेताः, पिशाचाः, ग्रहाः, डाकिन्यश्च, विविधायुधधारिणः, लोकपालैः सह समरं कृतवन्तः। देवाः तान् उग्रगणान् यमालयं प्रति अपाकृष्य, घोराणि बाण-खड्ग-परशूनि प्राक्षिपन्। भूतगणाः अपि कोपात्, ज्वलद्दण्ड-स्थूलास्थि-बाणैः, समरे देवांश्चोत्पीड्य रुद्रस्य पुरतः समरं कृतवन्तः। तदा तस्मिन्भीषणे युद्धे, रुद्रेण एका एव बाणेन भगस्य नेत्रे विदारिते। भगस्य नेत्रे नष्टे, रुद्रस्य बाणवर्षेण, दीप्तिमान् पूषा कोपात् रुद्रेण समरे युद्धं कृतवान्। रुद्रः पूष्णः बाणवर्षं दृष्ट्वा, शत्रुनाशनः तस्य दन्तानपाहरत्। पूष्णः दन्तान् भग्नान् दृष्ट्वा, वसवः दिशः दिशः पलायित्वा, एकादश रुद्राश्च शीघ्रं निर्गता। तान् सहसा पराजितान् पलायमानांश्च दृष्ट्वा, श्रीमान् विष्णुः, आदित्यभ्राता, स्वसैन्यं प्रति उवाच — "क्व ते वीर्यम्? गौरवमुत्सृज्य, स्वप्रतिज्ञां, कुलं, यशश्च शीघ्रं स्मरन्तु।" "पूर्वं च, सर्वगुणसम्पन्नाः सन्तः, स्वयम्भूः ब्रह्मा अपि भीतया व्यर्थं प्रणामं कृतवान्।" एवं उक्त्वा, पीताम्बरधरः हरिः, पाञ्चजन्य-चक्र-गदाधरः, लोकपालकः, गरुडमारुह्य स्थितः। ततः हरिहरयोः रोमाञ्चकरं युद्धं समजात। रुद्रेण पाशुपतास्त्रं विक्षिप्तं, हरिणा च नारायणास्त्रं कोपात् प्रक्षिप्तम्। उभे अस्त्रे क्रुद्धे आकाशे संघट्टमापेताम्, उभौ विनाशाय प्रवृत्तौ, तयोः दिव्ययुद्धं सहस्रवर्षाणि प्रवृत्तम्। तत्र एकः जटामकुटमौलिः किरीटी, अन्यः शङ्खं दध्मौ, अपरः सुन्दरं मृदङ्गं निनादयामास। एकः खड्गं धारयामास, अन्यः दण्डं; कश्चित् कौस्तुभमणिना दीप्तः, अन्यः विभूतिभूषितः। एकः गदां प्रावर्तयत्, अन्यः दण्डं; कस्यचित् ग्रीवा मणिभिः, अन्यस्य अस्थिभिः शुशुभे; एकः पीताम्बरधरः, अन्यः सर्पमेखलाधरः। एवं तौ उग्रौ प्रतिद्वन्द्वी, रुद्रनारायणरूपिणौ, परस्परं अतिशयमानौ, पितामहेन दृष्टौ। स ब्रह्मा उवाच — "शस्त्राणि प्रत्याहरतां, स्वभावानुसारम्।" ब्रह्मणो वचः श्रुत्वा, उभौ शममुपगतौ। ततः ब्रह्मा विष्णुं हरं च प्रोवाच — "हरिहरौ, युवां लोके देवत्वेन प्रसिद्धिं गमिष्यथः।" "अयं यज्ञः, यद्यपि विघ्नितः, सम्पूर्णतां यास्यति; दक्षस्य वंशेन लोको यशः प्राप्स्यति।" एतदुक्त्वा, ब्रह्मा सभायाम् उवाच — "रुद्रस्य भागो दत्तव्यः।" "रुद्रस्य भागः श्रेष्ठतमः — एवं श्रुतिर्ब्रवीति। देवाः, रुद्रं परमेण भावेन स्तुत्यताम्।" "यो भगस्य नेत्रं पूष्णः दन्तांश्च नाशयामास, तं नामभिः शीघ्रं स्तुत्वा, सन्तुष्टचित्तः सः वः वरान् दास्यति।" एवं ब्रह्मणा प्रोक्ताः, देवाः परया भक्त्या, महात्मानं शम्भुं प्रणम्य, स्वयम्भुवं स्तुत्वा, ऊचुः — "उग्रचक्षुषे नमः, त्रिनेत्राय नमः; सहस्रनेत्राय नमः, त्रिशूलधारिणे नमः।" "कपालदण्डधारिणे नमः, दण्डिनं ते नमः; तव तेजः कोटिसूर्याग्निसमं।" "हे भगवन्, अज्ञानदोषात् वयं किल्बिषं कृतवन्तः, क्षमस्व अपराधं।" "दुःखनाशक त्रिनेत्र, शम्भो, त्रिशूलधारिन्, उग्रवक्त्ररूप, सर्वदेवेश, शुद्धस्वरूप, प्रसन्नो भव, रुद्र, अक्षर, सर्वव्यापक।" एवं तैः स्तुतः भगवान् रुद्रः, तान् सर्वान् अनुगृह्य, यज्ञभागं स्वीकृतवान्।