वराहपुराणम्

कथां प्रवक्ष्यामि यथावर्णितां श्रीवराहपुराणे, श्रद्धया शृणु। एकदा तत्र कश्चन नृपः सन्देहं प्राह—इह कर्म यद्यपि क्रियते, कथं तद् फलदं स्यात्? तदा तस्योत्तमगुणैः संपन्नः पुरुषः दृष्टः—सः सर्वभूतेषु स्नेहम् आस्थाय, मृदु-शुभवचनं वदति स्म। जलतीरे तस्य रमणीयायाः समीपे, सः निवासो महान् देवि, यत्र कश्चन न बाध्यते। नभोमध्यगते तु सदा भीषणः सूर्यः दीप्तिमान् तिष्ठति। तस्य तापः तीव्रो, ऋतुश्च अतीव कठोरः जातः। तत्र तस्य चरणौ स्निग्ध-रक्तवर्णौ तेनोष्णेन दग्धौ। मध्याह्ने तु सूर्यस्य पादौ वह्निसमप्रभौ अतितीव्रतया दह्येते। तदा सा देवी, “महाराज, अहं तृषार्ता अस्मि, महता तेनोष्मणा पीडिता,” इति व्याहरन्ती, दुःखवशात् क्लान्ता भूमौ पतिता। सा पतन्ती तत्र सूर्यं क्रोधेन निरीक्ष्य, सः तेजस्वी दिवम् उत्सृज्य भूमौ पतितः। तदा राजा पप्रच्छ—“कस्मात् त्वं तेजस्विन् स्वस्थानं त्यक्त्वा अत्रागतः?” सूर्यः तं सम्यक् सान्त्वयन् प्रत्युवाच—“हे राजन्, तवाज्ञया अहं पतितः। पृथिव्यां स्वर्गे वा एतादृशं न दृश्यते। अहो, तव धैर्यं बलं च—एते गुणाः ख्याताः।” ततः सूर्यः उक्तवान्—“सा स्त्री योग्याऽमला च तपसा श्रेष्ठा। सा त्वदृशा महाभाग्येन, इन्द्रस्य शचीव। या यस्याः सः जातः, सः योग्यः सुन्दरः सुविनीतः। यथेष्टं कुरु प्रियं क्षेत्रं यथामनसि। अत्र ते दिव्याभरणोपेतं छत्रं पादत्राणं च ददामि, महापुण्यसुखस्य भोक्तव्यम्।” एवं कृत्वा भगवान् तत्रैव तदाचरितवान्। ततः कल्याणलक्षणा देवी जलोपचारेण विश्रान्ता। सा देवी तं विस्मयं दृष्ट्वा, विस्फारितलोचना आश्चर्यं जगाम। तदा देवी पप्रच्छ—“राजन्, एष मे संशयः, ब्रूहि, कः अयं देवः?” मुनिः उवाच—“स एष महान् देवी, विवस्वान् नाम, त्वत्तः करुणया दिवं त्यक्त्वा अत्रागतः। किं तस्य प्रीयायाः करोमि, यद् इच्छति?” तत् श्रुत्वा सा पप्रच्छ—“भगवन्, किं ते कार्यं?” सः प्राह—“मम च स्त्रीणां च, महराज, अभयम् अस्तु, यशस्विन्।” सः प्रियायै हर्षयन् इदं वचनमब्रवीत्। सापि परमस्नेहेन तस्य हृदये प्रिया बभूव। ततः सः शङ्करपादयोः पादत्राणे ददौ। एवं पतिव्रतायै नमस्करोमि, द्विजश्रेष्ठ। एवं श्रीवराहपुराणे संसारे पतिव्रतायाः कथा नाम अष्टादशोऽध्यायः समाप्तः। अथ पतिव्रतायाः माहात्म्यं प्रवक्ष्ये। केन कर्मणा, राजेन्द्र, केन वा तपसा, विप्रर्षयः? इति पृष्टे, धर्मात्मा नारदं प्रति प्रोवाच—तस्याः न नियमो न तपो न च व्रतं, न उपवासो न दानं, न देवपूजा। या स्वपतेः शयेते, तस्य जाग्रति स्वयमेव।