वराहपुराणम्

राजा तां महिषीं प्रार्थयन् तम् अयः, त्रपु, ताम्रं, रजतं, सुवर्णं च दृष्टवान्। स तु देवीम् ऊचिवान्—“देवि, अहं सुवर्णमपि पश्यामि, न तु अयः।” तेनैवमुक्ते राज्ञा, सा महादेवी तेजस्विनी प्रत्युवाच—“गच्छ राजन् यथेष्टं, अहं त्वां पृष्ठतः अनुसरिष्यामि।” ततः तौ राजा रानी च तस्मिन्नेव काले क्षेत्रस्य अन्वेषणाय जग्मतुः। स राजा तां सुन्दरीं देवीम् उक्तवान्—“इदं मम शुभं क्षेत्रं, अत्र उपविश। अहं छिनद्मि, त्वं देवी, एतान् अपाकुरु।” एवमुक्ता सैव महादेवी क्षेत्रे सुवर्णवृक्षं सुवर्णगुल्मं च पार्श्वे अपश्यत्। सा चिन्तयामास—“कथं वयं अत्र क्षेत्रं करिष्यामः, यः हृद्रोगकरः? अत्र कर्म अपि कृतं चेत्, कथं स्यात् फलदायकम्?” राजा पुनरुवाच—“यो जनः भूतानां प्रियः, शुभं मृदु वदति, स एव सफलो भवति। हे सुन्दरी, जलतीरे एष निवासः, अत्र कश्चन न बाध्यते।” तस्मिन् काले व्योममध्ये उग्रः सूर्यः सदा दीप्तिमान् तिष्ठति। तस्य तीव्रा तीव्रता चोष्णता वर्धते, ऋतुश्च अतीव कठोरः। तत्र तस्य पादौ स्निग्धौ ताम्रवर्णौ चोष्णेन दग्धौ। मध्याह्ने सूर्यस्य पादौ वह्निसमाना दीप्त्या ज्वलन्ति। तदा देवी तं राजानमुवाच—“महाराज, अहं तृषार्ता अस्मि, अतीवोष्णेन पीडिता।” एवं साभिहिता देवी तापक्लेशेन संतप्ता मूर्च्छिता भूमौ निपपात। तस्याः पतनसमये कोपेन सूर्यं निरीक्ष्य सा अपतत्। तदा भास्करः दिवं विहाय भूमौ पतितः। राजा तं दिवाकरं पप्रच्छ—“कस्मात् त्वं स्वमण्डलं परित्यज्य अत्रागतः?” एवं पृष्टे राज्ञा, सूर्यः सान्त्वनपूर्वकं प्रत्युवाच—“राजन्, तव आज्ञया अहं पतितः। न हि पृथिव्यां न स्वर्गे चिदृशं दृश्यते। अहो, तव धैर्यं बलं च—एवं गुणाः सतां कीर्त्यन्ते।” सूर्यः पुनरुवाच—“एषा देवी योग्याऽमला तपसा उत्तमा स्त्री। सा तव सदृशी महाभाग, यथा शची इन्द्रस्य। यः यस्याः समुत्पन्नः, स योग्यः सुन्दरः सुसंस्कृतश्च। यथेष्टं प्रिये क्षेत्रे कुरु, यथा तव मनसि स्थितम्। त्वं पादुकां छत्रं च दिव्याभरणैः भूषितं लभस्व, पुण्यस्य विशेषेण सुखभोगाय।“ एवमुक्त्वा भगवान् तत्रैव तथैव अकरोत्। ततः शुभलक्षणा देवी जलस्य शीतलेन प्रक्षालिता। सा देवी तं अद्भुतं दृष्ट्वा, विस्मयविस्तीर्णनेत्रा अभवत्। तदा देवी राजानं पप्रच्छ—“राजन्, एष मे संशयः, ब्रूहि तपस्विन्। एष देवो महादेवि विवस्वान् नाम्ना प्रसिद्धः। स त्वदनुग्रहार्थं दिवं विहाय अत्रागतः।” सा पुनः पप्रच्छ—“किं सुखं तस्य करवानि, यत् स इच्छति?” ततः देवी तं सूर्यं पप्रच्छ—“भगवन्, किं ते करवानि?