यदा हविः समर्पितं यज्ञे, तदा तस्य तस्य देवस्य यथायोग्यं भागं प्राप्तवन्तः। तस्मिन्नेव क्षणे ब्रह्मा पुनः सलिलात् उत्थितः। ततः रुद्रः, यस्य उत्पत्तिः कोपात् अभवत्, पूर्वं च महाजले निमग्नः आसीत्, सहस्रसूर्यसमानदीप्त्या जलात् उदभवत्। स देवः, सर्वज्ञानमयः, शुद्धः, सर्वदेवतास्वरूपः, तपोबलात् दृश्यः अभवत्, सर्वलोकान् पश्यन्। तस्मिन्काले, नरश्रेष्ठ, पंचविधा सृष्टिः अभवत्—दैवी चतुर्विधा च पृथिवीतले स्थितानां वर्गाणां। ततः रौद्रसृष्टिः त्वरितं अभवत्; इदानीं, राजश्रेष्ठ, रुद्रस्य सृष्टिकथां शृणु। रुद्रः, महाजले दशसहस्रवर्षाणि तपः कृत्वा, जागरूकः भूत्वा, पृथिवीं वनैः शोभितां, धान्यैः समृद्धां, मनुष्यपशुभिः पूर्णां अपश्यत्। ततः सः दक्षस्य गृहे यजमानानां आश्रमे च, युक्तध्यानैः ऋत्विजां घोषं श्रुतवान्, यथोक्तम्। ततः श्रुत्वा, स सर्वज्ञः, तेजोमयः प्रभुः, महान् कोपः प्राप्तः, इदं वचनम् उवाच— "मुनिना, सर्वव्यापिना, पूर्वं अहम् 'सृज प्रजाः' इति आज्ञया सृष्टः। इदानीं, कस्य कृते—सृष्टिवर्णनं, आरम्भः च—कृतम्?" इति उक्त्वा, परमेश्वरः, महाभीमेन कोपेन, गर्जितवान्। तस्य गर्जनात्, तस्य कर्णात् ज्वालाः निष्पन्नाः; ताभ्यः वेतालाः, भूताः, प्रेताः, पिशाचाः उत्पन्नाः। कूष्माण्डाः, यातुधानाः, सर्वे दीप्तमुखाः, विविधायुधधारिणः, तत्र कोटिशः अभवत्। तां विविधायुधधारिणां गणां दृष्ट्वा, सः वेदाङ्गसम्पन्नं दिव्यं रथं निर्मितवान्। तस्मिन्रथे ऋग्वेदादिवेदाः, अश्वाः, त्रिविधसारः, त्रिकटः, त्रिपूजा, त्रिपेषणम्, धर्मव्यूहः, वातनिनादः च आसीत्। दिनरात्रे ध्वजद्वयं, धर्माधर्मौ दण्डद्वयं; रथः सर्वज्ञानमयः, ब्रह्मा सारथिः, अन्ये देवाः च। गायत्री धनुः, ॐ तन्तुः, सप्तस्वराः तस्य देवेशस्य शराः। एवं सर्वं समाहित्य, तेजस्वी देवेशः, कोपपूर्णः, दक्षस्य यज्ञस्थानं प्रति गतः। स देवः आङ्गिरसगणान् आकाशमार्गे अग्रे नयन्, यजमानानां मन्त्रसमूहः रुद्रागमने लुप्तः अभवत्। तद्विपर्ययं दृष्ट्वा, सर्वे ऋत्विजः ऊचुः—"देवाः सन्नद्धाः भवंतु; महाभयं आगतम्।" "कश्चित् बलवान् दानवः, ब्रह्मणा कृतः, यज्ञभागार्थं आगच्छति, यः अस्मिन् कर्मणि दुष्प्राप्यः।" एवं उक्त्वा, देवाः पितामहं ऊचुः—"दक्ष, भगवन्, किं कर्तव्यम्? किं इच्छसि?" दक्षः उवाच—"शस्त्राणि शीघ्रं गृह्यन्ताम्; युद्धम् अत्र आयोज्यताम्।" ततः देवाः विविधायुधधारिणः, रुद्रगणैः सह, महायुद्धं आरभन्त। तत्र भूताः, प्रेताः, पिशाचाः, ग्रहाः, डाकिन्यः, विविधायुधधारिणः, लोकपालैः सह युद्धम् अकुर्वन्। देवाः, तीक्ष्णभूतान् यमसदनं प्रति नयन्, भयङ्कराणि शराणि, खड्गानि, परशूनि च प्रक्षिप्यन्। भूतगणाः अपि, युद्धे, कोपात्, रुद्रस्य पुरतः, ज्वलज्ज्वलनैः, अस्थिभिः, शरैः देवान् आक्रम्यन्। तदा, अतिभीमयुद्धे, रुद्रः संग्रामे, एकेन शरेण भगस्य नेत्रे विदारितवान्। भगस्य नेत्रे रुद्रशरवर्षेण नष्टे, दिव्यः पूषा, क्रुद्धः, रुद्रेण युद्धम् अकुर्वत्। रुद्रः पूषाणं महायुद्धे शरसमूहं स्रवन् दृष्ट्वा, शत्रुनाशनः, तस्य दन्तान् निष्क्रान्तवान्। पूषाणः दन्तान् रुद्रप्रहारात् पतितान् दृष्ट्वा, वसवः सर्वतः पलायिताः, एकादश रुद्राः अपि शीघ्रं निर्गताः। तान् अचानक् पराजितान्, सर्वदिशः पलायमानान् दृष्ट्वा, श्रीमान् विष्णुः, सूर्यस्यानुजः, स्वसेनायै इदं वचनम् उवाच— "क्व तव वीर्यं गतं, गौरवम्, महत्त्वं च त्यज्य? कथं त्वं शीघ्रं स्वसंकल्पं, कुलं, कीर्तिं च न स्मरसि?" "परमेश्वरगुणयुक्ताः भवन्तः, पूर्वं, भीत्या, स्वयंभूः पद्मजः अपि पृथिव्यां निष्फलं नमस्कृतवान्।" एवं उक्त्वा, हरिः, पीतवासाः, शङ्खचक्रगदाधरः, लोकपालः, गरुडं आरोहत्। ततः हरिहरेण रोमाञ्चकारी युद्धम् अभवत्; रुद्रः हरिं पाशुपतास्त्रेण महाबलेन आहतवान्, हरिः क्रुद्धः रुद्रं नारायणास्त्रेण प्रहारितवान्। उभे—नारायणास्त्रं च पाशुपतास्त्रं च—क्रोधात् विमुक्ते, आकाशे संधत्ते; उभौ परस्परं नाशयितुम् इच्छन्तौ, दिव्ययुद्धं सहस्रवर्षाणि अभवत्। तत्र एकः जटामुकुटधारी, एकः शङ्खं निनादयन्, अन्यः सुन्दरं दम्रं घोषयन्। एकः खड्गधारी, अन्यः दण्डधारी; एकस्य कायः कौस्तुभमणिना दीप्तः, अन्यः विभूतिभिः अलङ्कृतः। एकः गदां भ्रमयन्, अन्यः दण्डं; एकस्य ग्रीवा रत्नैः दीप्तः, अन्यस्य अस्थिभिः; एकः पीतवासाः, अन्यः सर्पं मेखलारूपेण धारयन्। एवं तौ उभौ, रुद्रनारायणरूपिणौ, परस्परं अतिशयितुम् इच्छन्तौ, पितामहः ब्रह्मा दृष्टवान्। सः उवाच—"शस्त्राणि प्रत्याहृत्यन्ताम्, स्वस्वभावानुसारम्।" ब्रह्मवाक्यं श्रुत्वा, उभौ शान्तौ अभवत्।