वराहपुराणम्

रथस्थिता सा शुभाङ्गी स्त्री तत्र मनोज्ञया वाचा समुपवदत्। पतिसत्ता सा धर्मपत्नी स्नेहपूर्वकम् अवदत्—"ब्राह्मणेषु तपोनिष्ठेषु मा मत्सरं कुरु; वेदविदां ब्राह्मणानां सर्वैः प्राणिभिः न विज्ञेयः स्वरूपम्। सदा पूज्या ब्राह्मणाः, सर्वदेवतास्वरूपा एव ते। त्वया शुभाशुभकर्माणि सदा प्राज्ञेषु समर्प्यन्ते।" एवं तस्याः वचनेन समाप्य, सा दिव्यस्त्री विद्युत्समप्रभा आकाशे गच्छन्ती दृष्टा। तत्रैव, धर्मराजस्यागमने, नारदः तं सम्बोधितवान्। नारद उवाच—"राजन्, या त्वया पूजिता, या हितमुक्त्वा गता, सा का इति मम महदुत्सुकत्वं जातम्। ज्ञातुमिच्छामि।" धर्मराज उवाच—"प्रिय नारद, अहम् अपि तां सर्वथा पूजयन् अपि न जानामि। पुरा कृतयुगे निमिनामकः राजा बभूव, यस्य कीर्तिः महती। तस्य पुत्रो मिथिः, जनकः तु तस्य भार्यायाम् उत्पन्नः। सा धर्मपत्नी पतिसत्ता, सत्कर्मनिष्ठा च। स राजा अपि महाभाग्यवान्, सर्वभूतहिते सदा प्रवृत्तः। धर्मेणैव पृथिवीं पालयामास। तस्य राज्ञः राज्ये देवः नित्यं वर्षं सन्ददौ। न तत्र कश्चन मर्त्यः रोगी, क्लिष्टः, दुःखी वा दृष्टः।" "तस्य राज्ञः महिषी, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, विनयपूर्वकं वचः प्राह—'यद् यद् धनं पृथिव्यां वा गृहे तव, तत्सर्वं वितरितम्; तथा त्वं अपि तत्रैव स्थितः। न हि अस्माकं किञ्चिद् नियमः, न पुष्पस्य मूल्यं, न वार्षिकं लाभं, न पात्रं किञ्चन। नरपतिश्रेष्ठ, किं कर्तव्यमिति मे वद।'" राजा उवाच—"प्रिये, न किञ्चिद् अहं पश्यामि न तव, न जनस्य। यथाशक्ति वक्ष्यामि यदि त्वं रोचसे। वयं दारुमुषलेन क्षेत्रं सज्जीकरिष्यामः।" एवमुक्त्वा, सा महिषी पुनः वचः प्राह—"अश्वानां गजानां च, ऊष्ट्राणां च, महाबाहो, ऊष्ट्रमहिषधेनूनां च, गर्दभानां च, किं कर्तव्यं?" इति। राजा प्रत्युवाच—"मम सेवकैः सर्वं कर्म क्रियते, सुन्दरि। गौरर्द्रभाश्वगजाश्च ऊष्ट्राश्च बहवः सन्ति। आयः, त्रपु, ताम्र, रजतं, सुवर्णं च तत्रास्ति। हे देवी, सुवर्णं पश्यामि, न तु आयः।" एवं राज्ञा उक्ता सा महिषी महाभागा प्राह—"गच्छ राजन्, यथेष्टं; अहं पृष्ठतः अनुसरिष्यामि।" ततः राजा महिष्या सह क्षेत्रमुपससार। "इदं मम शुभं क्षेत्रं, रमस्वात्र," इति राजा अवदत्। "अहं छित्त्वा करिष्यामि, त्वं च शोधनं कुरु।" एवमुक्ता सा महिषी महाभागा अपश्यत्—"एष पार्श्वे सुवर्णवृक्षः, तथा सुवर्णलता। कथं क्षेत्रं कुर्मः, यत् हृद्रोगहेतुः?" इति। एवं तस्यां दिव्यायां वार्तायां धर्मराजनारदयोः संवादः समभवत्, यत्र धर्मनिष्ठा, दानशीलता, ब्राह्मणपूजा, तथा धर्मपरायणराज्ञः जनकस्य पुण्यकर्माणि प्रतिपादितानि।