तत्र महात्मा तेजस्वी नारदः, ऋषिसत्तमः, समुपस्थितः। तं तत्र राजा स्वयमेव शीघ्रं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, सूर्यपुत्रः तेजस्वी महाबलः स राजा नारदम् अभ्यागतं साक्षात् दृष्ट्वा, तं सन्दर्शनेन शुद्धः पावनः च अभवत्। सर्वज्ञः सर्वकालदर्शी धर्मविदां श्रेष्ठः स राजा नारदम् उवाच— “भगवन्, त्वाम् आगतम् दृष्ट्वा वयं शुद्धाः पावनाः च अभवाम। यद् यत् कार्यम्, येन केनचित्, यत् तव मनसि वर्तते, त्रैलोक्ये दुर्लभम्, यत् तव प्रियतमम्, तत् सर्वम् त्वया श्रावयितव्यम्।” एवं धर्मयुक्तं वचनम् श्रुत्वा, धर्मविद् नारदः उवाच— “सत्येन, तपसा, क्षमया, धैर्येण, न संशयः अस्ति। त्वदन्यः कोऽपि भावग्रहणकृत् कृतज्ञः च नास्ति। व्रतेन, नियमेन, अमृतत्वम् कथम् प्राप्यते? अतुल्यं सौभाग्यं, कीर्ति, श्रेयः, लोकस्य उत्तमं फलम् च कथम् लभ्यते? केन उपायेन जनाः पापिष्ठं निन्दितं नरकं गच्छन्ति?” तदा यमः उवाच— “तत्र, अनेकानि बन्धनानि दृश्यन्ते, तपस्विन्। अहम् सर्वं विस्तारतः प्रवक्ष्यामि, ऋषिसत्तम। यः अग्निहोत्रं कुर्यात्, यः कन्यां दद्यात्, यः भूमिं दद्यात्, ते नरकं न गच्छन्ति। पतिव्रता स्त्रियः, सत्यम् वदन्तः, तत्र न गच्छन्ति। अहिंसकाः, ब्रह्मचर्यनिष्ठाः, तत्र न गच्छन्ति। स्वपत्नीपरायणाः, आत्मसंयमिनः, परस्त्रीपरित्यागिनः, तं पापस्थानं तमसाच्छन्नं न गच्छन्ति। विद्यावन्तः, द्विजाः, परमविद्यायुक्ताः, दानशीलाः, सर्वभूतहितपरायणाः, तत्र न गच्छन्ति। तिलाः, गावः, सुवर्णम्, शाश्वती भूमिः— यथोक्तम्, यज्ञकर्तारः, दीर्घयज्ञनुष्ठायकाः, गुरुवचनानुसारिणः, सिद्धाः, मौनसंयमिनः— ते आत्मनिष्ठाः मां न पश्यन्ति। ब्राह्मणाः अमृतत्वं प्राप्नुवन्ति, नात्र संशयः। ते तं भयानकं स्थानं न गच्छन्ति, यत्र दुष्टाः गच्छन्ति।” नारदः पुनः पप्रच्छ— “किं महत् कर्म, यत् कृत्वा स्वर्गसम्मानः लभ्यते? रूपं, धनम्, धान्यम्, दीर्घायुः, कुलीनत्वम् वा?” यमः प्रत्यवदत्— “शुभाशुभयोः गतिं द्रष्टुम्, पृच्छन्तुम् वा— येन साधनम्, तेन फलम्, तद् संक्षेपेण वक्ष्यामि। गूढं तत्त्वं शृणु, ऋषिसत्तम। तपसा स्वर्गः, तपसा कीर्तिः लभ्यते। ज्ञानम्, बुद्धिः, आरोग्यम्, रूपम्, सौभाग्यम्, धनम्— एते धर्मेण लभ्यन्ते; मौनात् महर्षे, बुद्धिः लभ्यते। अहिंसया परमं रूपम्; दीक्षया कुलीनत्वम्। क्षीराहारिणः स्वर्गं गच्छन्ति; जन्मना धनम् लभ्यते। कालव्रतेन, नियमेन, तृणशय्यया वा, यज्ञकर्ता स्वर्गं प्राप्नोति, पुण्यात्मन्; दाताः अपि तद् प्राप्नुवन्ति।” एवं धर्मविदां संवादः तत्र सम्पूर्णः अभवत्, यत्र नारदः यमेन सह धर्मस्य गूढार्थं पृच्छन्, यमः च तं धर्मस्य रहस्यं विस्तारतः प्रावृणोत्।