माता पितरौ पुत्राः पत्न्यश्च प्रियतमा जनाः, सर्वे मिलित्वा पुनः पुनः रुदन्ति—“हा! रक्ष मां, रक्ष मां, पुत्र!” इति विलपन्ति। तत्र स जीवः स्वकृतकर्मणां फलभूतैः पाशैः, मुष्टिभिः, शृङ्खलाभिः, सर्पैः च शरीरे निक्षिप्तैः, पुनः पुनः तैः एव कृत्यैः क्लिश्यते। स्वकर्मणां प्रवाहेण चतुर्णां पापानां योगेन, आचरणेन पञ्चमं पापं संजायते। तेषां सर्वेषां आरम्भेषु, अन्यगुणमार्गं प्रविश्य, स जीवः स्थावरयोनिṣu जायते। तत्र षष्टिसहस्रवर्षाणि षट्शतानि च स्थित्वा, स्वकृतकर्मक्षये स जीवः पुनः स्वेदजयोनिṣu भवति। ततः सर्वपक्षिणां योनिषु पुनः पुनः भ्रमित्वा, मानवयोनिं प्राप्य शूद्रत्वं लभते; तत्र संतुष्टः स एव तिष्ठति। वैश्यत्वात् क्षत्रियत्वं, ततः ब्राह्मणत्वं प्राप्नोति। यदि तु मनः कुशली न भवति, तदा आत्मनः शत्रुत्वं प्राप्नोति। जीवः पूर्वकर्मसम्भूतः, तेनैव उपयोग्यः भवति। यदि मद्यपः, कृष्णदन्तः, दुरुगन्धयुक्तः, पापकर्मा वा भवति, यदि सुवर्णचौर्यं करोति, स ब्राह्मणहन्तृसमानः उच्यते। यावत् तानि कर्माणि तिष्ठन्ति, तावत् तेषु गमनगृहेषु स एव निवसति। पृथिव्याः समस्तं क्षेत्रं तैः आवृतं भवति, नदीः अपि तत्र न दृश्यन्ते। तत्र महती करुणारवः, “हाहा!” इति शब्दैः, मोहपूर्णः संजायते। तत्र लोहदण्डैः, तीक्ष्णशस्त्रैः च, ताडनं क्रियते। कर्मकराः दूताश्च, श्रान्ताः, मोहग्रस्तचित्ताः, तदा महाबलिनं चित्रगुप्तं निवेदयन्ति। एवं श्रीवराहपुराणे द्विशततमोऽध्यायः “नरकवर्णनं संसारचक्रे” इति कथ्यते। अथ राक्षसानां पार्षदैः सह संग्रामः प्रवृत्तः। सर्वे राक्षसाः, एकत्र एक्येन, परस्परं रममाणाः, तिष्ठन्ति। तदा दूताः ऊचुः—“भर्तः! वयं ते पुनरपि अतीव दुष्करं कर्म करिष्यामः।” अन्ये, धर्मज्ञ, यथेष्टं तत्र आचरन्तु। तत्पश्चात्, रक्तलोचनः, तेषां वचनेन कोपितः, समीपे कञ्चित् रूपरहितं पुरुषं ददर्श। कोपवशात् स बुद्धिमान् चित्रगुप्तः निर्गतः। भयानका भूतानि, नानारूपधारिणः, नानाभूषणभूषिताः, तत्र स्थिताः। चित्रगुप्तः, महाबाहुः, सर्वलोकहितचिन्तकः, तत्र आसीत्। तदा राक्षसाः, नानारूपधारिणः, मांसभक्षकाः, गोधाङ्गुलिपट्टवस्त्रधारिणः, नानायुधधारिणः, हृष्टाः ऊचुः—“शिघ्रं आज्ञापय भगवन्!” तद्वाक्यं श्रुत्वा चित्रगुप्तः प्राह—“हो हो! वीर्यशालिनः मन्देहका, मम इच्छायाः पालकाः!” इति। “एवं तान् हत्वा, बद्ध्वा, यथापूर्वं पुनरागच्छत।” “ये मम इच्छाविपरीतान् दुष्टकर्माणः सन्ति, तान् हत्वा नयत।” राक्षसाः ऊचुः—“मन्त्रिणः एव सेवकत्वं प्राप्नुवन्ति, यद्यपि ते लक्षसंख्या भवन्ति।” “एते तव स्वयमेव नाशाय नियुक्ताः, महात्मन्।” एवं श्रीवराहपुराणे, संसारचक्रे नरकयातनावर्णनं, राक्षसपार्षदसंघर्षः, चित्रगुप्तस्य आज्ञाप्रदानं च, एकसूत्रेण प्रवहन्ति।