वराहपुराणम्

ऋषिपुत्रः स विनयपूर्वकं धर्मराजं प्रणम्य उवाच— "नमस्ते, परमपितृदेव, चतुर्भुजस्थित, कालवित्, कर्मवित्, सत्यवक्ता, दृढव्रत, भूतभविष्यद्भवत्प्रभो, त्वमेव क्रियाकरः। दण्डधर, विकटकण, पाशपाणे, कृष्णवर्ण, दुर्गम, तैलरूप, त्वां नमामि। त्वमेव देवपितृयज्ञग्राही, बलवान्, एकाक्षि बहुनेत्र वा, काल, मृत्यु, बालरूप, वृद्धरूप, उग्ररूप—सदा त्वां नमामि। हे देव, त्वं प्रत्यक्षदृश्यः; त्वदृते किञ्चिदपि न सम्पद्यते। सर्वेषां जपानां मध्ये तव जपः श्रेष्ठतमः; त्वदन्यः कोऽपि न दृश्यते। ये स्त्रियः पतिसंयुक्ताः, दुःखपीडिताः सन्त्यपि, तपसि स्थिता न विचलन्ति। तस्मात् सर्वेषां देवतानां मध्ये धर्मधारणाय त्वमेव प्रमुखः।" एवं स्तुत्वा, वैशम्पायन उवाच—धर्मः तेन ऋषिपुत्रेण तुष्टः। यमः सस्मितमुवाच—"सत्यं वद, किं ते करोमि? वरेण यं कामयसे, द्विजश्रेष्ठ, तं वरं वृणुष्व।" ऋषिपुत्रः प्राह—"यदि त्वं वरेषु दाता, सर्वभूतहिते रतः, तर्हि तव राज्यं यथातथ्यं द्रष्टुमिच्छामि। यदि वरदस्त्वं मम, सर्वमिदं दर्शय, लोकानुग्रहकारक।" एवं निवेदिते, धर्मराजः स्वद्वारपालं समादिशत्। स च बलवान् द्वारपालः सत्यं वक्तव्यमिति ब्राह्मणायाज्ञापयत्। ततः शीघ्रं तेन दूतनेनाहं सर्वं दर्शितः। मां दृष्ट्वा, स धर्मराजः उत्थाय, यथार्थं विचिन्त्य, स्वपार्षदानेवमाज्ञापयत्। चित्रगुप्तः उवाच—"एष ब्राह्मणः मया समादिष्टः, पितृलोकं यास्यति। न च दुःखेन, नोष्णेन, न शीतलेन क्लिश्यते।" एवं वरप्राप्तः ब्राह्मणः स्वगुरोः चिन्तनं कृत्वा, यथाकामं धर्मराजस्य प्रमुखं पार्षदं द्रष्टुमर्हति। ऋषिपुत्रः पुनरुवाच—"ते शीघ्रगामिनः यमदूताः धावन्तः गृह्णन्ति, ताडयन्ति च। बलवन्तः बन्धनं कुर्वन्ति, प्रचण्डतेजसा दहन्ति। बंशदण्डैः, घोरतरैश्च प्रहारैः ताडयन्ति। ते भीषणनादं कुर्वन्तः रक्षां न लभन्ते। केचित् तत्र पच्यन्ते, अग्नौ इन्धनवत् दह्यन्ते। दुष्टकर्माणः स्वकर्मफलात् इह तत्र पतन्ति। केचित् यन्त्रेषु स्थाप्य, तिलवत् पेष्यन्ते। ततः भीषणः वैतरणीनदी अधः प्रवहन्ती जायते। अन्ये तत्र शूलारोपणं प्राप्य, पादाभ्यां दूतैः गृहीत्वा क्षिप्यन्ते। तत्र, अशीतरक्ते, फेनकर्दमेण पीड्यन्ते। पारं गन्तुं अशक्ता, उपर्युत्थापिता, विकृतदेहाः, अशक्ताः च दृश्यन्ते।" एवं धर्मराजस्य सामीप्ये, ऋषिपुत्रः तं धर्मलोकस्य अद्भुतं स्वरूपं दृष्ट्वा, यथावर्णितं दुःखं पापिनां कर्मफलम् अपश्यत्।