वराहपुराणम्

यः दुःखितः सदा तान् नमस्कृत्य पूजयेत्। एवं यमस्य परिचारकाणां संसारचक्रे वर्णनं समाप्तम्। अथ संसारदुःखस्वरूपवर्णनं प्रवक्ष्ये। तत्र यमः एकं वृषभं मां द्रष्टुं ददौ। स यथाविधि मम पूजनं विधिपूर्वकं कृतवान्। ततः स तुष्टः पुनः प्रहृष्टवदनः माम् आसीनं मानासन उपवेश्य उवाच। तस्य मुखं परमभीषणं सदा भयङ्करं दृष्टम्। तस्य नेत्रे रक्तवर्णे पुनः पुनः भाषमाणस्य आसीताम्। तस्य भावेनाहं पुनः पुनः भावोद्रिक्तः अभवम्। तदा तं प्रीत्यर्थं दोषनाशकं स्तोत्रं तत्रैवोच्चरितम्। तदस्तु दीर्घायुष्करं कालप्रभावनाशनं स्तोत्रं तत्र उक्तम्। ऋषिपुत्रः उवाच— "नमस्ते परमपितृपतये चतुर्भुजस्थिताय। कालज्ञाय कर्मज्ञाय सत्यवाचिने दृढव्रताय। भूतभव्यभविष्याणां नाथाय कर्मकारकाय। दण्डधराय विकृताक्षाय पाशहस्ताय नमः। कृष्णवर्णाय दुष्प्राप्याय तैलरूपधारिणे नमः। देवपितृहोमग्राही शक्तये नमः। एकाक्षिप्रबहुनेत्राय कालमृत्यवे नमः। कदाचिद्बालरूपाय कदाचिद्वृद्धाय कदाचिद्रौद्राय नमः। देव त्वं प्रत्यक्षदृश्योऽसि त्वया विना किञ्चिदपि न साध्यते। सर्वेषां जपानां तव जपः श्रेष्ठः त्वत्तोऽन्यः कोऽपि न दृश्यते।" "ये स्त्रियः पतिव्रता दुःखेनापि तपसि स्थिताः। तस्मात् सर्वेषां देवतानां धर्मधारकः त्वमेव अग्रणीः।" वैशम्पायन उवाच— तदा धर्मः उद्धालकस्य पुत्रेण तुष्टः अभवत्। यम उवाच— "सत्यं ब्रूहि, किं ते करवानि? वरं वृणुष्व, द्विजश्रेष्ठ, यं कामयसे।" ऋषिपुत्रः उवाच— "यदि त्वं वरदः सर्वभूतहिते रतः, तदा तव राज्यं यथार्थरूपेण द्रष्टुमिच्छामि। सर्वं दर्शय, यदि मयि वरदः स्याः। सर्वलोकहितेन् त्वया प्रकाश्यं।" एवं उक्तः स महाबलः द्वारपालायाज्ञां ददौ। बलवान् स च ब्राह्मणाय सत्यं वक्तव्यमिति आज्ञापयत्। ततः यमदूतः मां शीघ्रं नीत्वा सर्वं दर्शयामास। मां दृष्ट्वा स उत्तस्थौ, यथार्थं चिन्तयामास। मां संभाष्य स स्वान् परिचारकान् आज्ञापयत्। चित्रगुप्त उवाच— "ते भक्ताः, दुर्जयाः, सदा व्रतपरायणाः। अयं ब्राह्मणो ममाज्ञया पितृलोकं यास्यति। स दुःखेन न क्लिश्यति, न चोष्णशीताभ्यां।" एवं ब्राह्मणः वरप्राप्त्या गुरोः चिन्तां चकार। यथेष्टं धर्मनाथस्य प्रमुखं परिचारकं द्रष्टुं शक्तः। ऋषिपुत्रः उवाच— "ते शीघ्रं धावन्तः गृह्णन्ति ताडयन्ति च।