ये केचित् सेवां परित्यज्य, ये च चिह्नानि धारयन्तः पापकर्माणि कुर्वन्ति, ये च देवालयान् यज्ञस्थलानि तीर्थानि वा विक्रीयन्ति, ये च पुरुषाः मिथ्या नखकेशधारणं कुर्वन्ति, ये च मूढभावेन व्रतानि नाचरन्ति, अथवा स्वसमुदायात् निष्कासिताः सन्ति, ये च कलहप्रियाः, विवादशीलाः, कठोरवाचः, अधमाः च नराः—एते सर्वे, हे विशुद्धाः, तत्र स्थानं यान्ति, इति शृणुत। तस्याः स्थलेषु यथावत् वर्णयिष्यामि; शृणु, द्विजोत्तम। तत् वचनं श्रुत्वा सर्वे तपस्विनः विस्मयेन समन्विताः महर्षिं नचिकेतसं पप्रच्छुः—“यथादृष्टं त्वया सर्वं ब्रूहि, विप्रश्रेष्ठ।” “कः स एव कालः, येन सर्वं प्रवर्तते? स तं कालं निगृह्णाति; ब्रह्मलोके स एवेश्वरः। तत्र देहस्य नाशो नास्ति, हे तपस्विनः। पुनः पुनः तस्य समीपं गन्तव्यम्। ये तत्र न गच्छन्ति, ते दानवेदविदः सन्ति। ब्राह्मण, किं रूपं रौरवस्य? किं च कूटशाल्मलीनाम? तत्र किं कुर्वन्ति, किं चाचरन्ति? ये तैः दोषैः सुरभिताः, ते स्थैर्यं न प्राप्नुवन्ति। ज्ञातव्यमपि, ते धर्मस्य परं न जानन्ति। परमं न ज्ञात्वा, केषां मायायां रमन्ते? एतत्, प्रिय, यथादृष्टं त्वया, वक्तव्यम्।” इत्येतत् यमस्य क्षेत्रे पातकानां वर्णनं संसरपर्याये समाप्तम् इति श्रीवाराहे पुराणे पञ्चनवतितमधिकशततमोऽध्यायः। अथ धर्मराजपुरवर्णनं प्रवक्ष्यामि। तेषां शुद्धमानसां मुनीनां वचनं श्रुत्वा नचिकेताः उवाच—“तस्याः पुरस्य विष्कम्भः सहस्रयोजनपरिमितः, दीर्घता तु तस्य द्विगुणा। तद् यमेशस्य नगरं द्विगुणपरिखया परिवृतम्। तत्र प्रासादैः महागृहैश्च, विभूषितैः महास्तम्भैः, शोभते। कैलासशिखरप्रतीकाश्रयैः निवेशनैः तद् विराजते। रम्याः तत्र तडागाः पद्मवनानि सरांसि च सन्ति। नरनारीसमाकीर्णं तद् स्थलम्, गजाश्वसंघैः च सञ्चलितम्। सर्वभूतसमावेशेन तद् राजपुरं समृद्धम्। केचित् तत्र गायन्ति, हास्यं कुर्वन्ति, अन्ये दुःखदुःखिता दृश्यन्ते। केचित् नृत्यन्ति, केचित् तिष्ठन्ति, अन्ये बन्धने बद्धाः सन्ति। स्थूलसूक्ष्मरूपिणः प्राणिनः स्वकर्मानुसारं दृश्यन्ते। ममाङ्गानि क्लिश्यन्ति, मनश्च मोहितं इव। तथापि यथादृष्टं यथाश्रुतं वदामि। तद् दृश्यते, अपि च न दृश्यते, विविधवृक्षसमाकीर्णं तद्। शीतलसुगन्धिस्वच्छजलयुक्तः प्रधाननदी तत्र पापक्षयकरी दीप्तिमती। तत्र देवाः पुनः पुनः जलक्रीडया रमन्ते। तत्र विकटाङ्ग्यः मधुरगायिन्यः किंनर्यः, नागाश्च सन्ति। तथा सहस्रशः दिव्याः स्त्रियः सदा तत्र वसन्ति। अन्यत्र पुष्पफलसमृद्धाः सदा वृक्षवाटिकाः दृश्यन्ते।