नचिकेतसः संसारचक्रे यात्रा समाप्ता इति पूर्वेऽध्याये निरूप्यते। अथ नचिकेतसः प्रत्यागमनकथां प्रवक्ष्यामि। स तु परमं धाम प्राप्य, यत्र भयानकः राजा निवसति, तत्रागतः। तदा, हे राजन्, तस्य तपस्विनः पितरं स्वपुत्रं दृष्ट्वा हृदि परमं हर्षं प्राप्तः। स हर्षेण स्वर्गमपि पृथिवीं च निनादयामास। ‘‘पश्यन्तु सर्वे मम पुत्रस्य तेजस्विनः दिव्यतेजसा युक्तस्य प्रभावम्। पितृस्नेहबलात्, गुरुभक्त्या च, एष मम पुत्रः अद्भुतं कृतवान्। लोके मत्तः धन्यः कोऽपि नास्ति। वत्स, यमगृहे त्वं न हतो न बध्दश्चाभूत्, इति मे आशा। यमस्य गृहे त्वं न कदाचित् भीषणरोगैः पीडितः, इति मे प्रतीतिर्भवति। तं महाबलिनं पितृपतिं त्वं दृष्टवान् किल? भगवाँस्ते साक्षात् आगमनं प्रीत्या प्रत्यग्रहीत् वा? यमगृहे द्वारपालाः त्वां न क्रूरतया दृष्टवन्तः किल? यमधामात् मार्गं निष्क्रमणं त्वं सम्यक् प्राप्स्यसि इति मे विश्वासः।’’ एवं पितुः वचनं श्रुत्वा, महाभागाः महर्षयः, दृढव्रताः द्विजातयश्च, तं वनवासिनः सर्वे शुश्रुवुः। ते मन्त्रपाठैः देवपूजनैश्च तत्र स्थिताः। केचित् एकपादस्थिताः, अन्ये सूर्यं पश्यन्तः, महातपसो दीप्तिमन्तः अग्निवत् शोभमानाः। दिशोवस्त्रधारिणः, दन्तौष्ठ्याशनाः, धूमाशनाः, अग्नितप्ताश्चान्ये, केचित् उपविष्टाः, अन्ये स्थिताः, केचित् यमितेन्द्रियाः। यमलोकात् आगतम् नचिकेतसं दृष्ट्वा, केचित् विषण्णाः, केचित् संशयेन भाषितुम् आरब्धवन्तः। तदा मुनयः ऊचुः— ‘‘बुद्धिमन् नचिकेतः, स्वधर्मपालक, यथादृष्टं यथाश्रुतं सत्यं विस्तरेण वद। यदि त्वया किञ्चिद् रहस्यं पृष्टं स्यात्, तदपि वक्तव्यम्। प्रिय, कालमायया मृताः न कदापि दृष्टाः। यत् इह कृतं, तत् परत्र भुज्यते। एवं चात्रापि, कालमायया, यथाकालं दृश्यते। बहवः पारं चिन्तयन्तः न तत्र गच्छन्ति। अत्र चिन्ता न कर्तव्या; ते हि हितं अन्विष्यन्ति। किंरूपः धर्मराजः? कः कालः, हे मुनि? केन कर्मणा मोक्षः स्यात्, किमाचरेदिति? क्रोधबन्धनजं दुःखं, यातनां छेदनं च, केन जित्वा मुच्यते? आत्मसंयमिनः कथं गच्छन्ति, पापकृद् कथं प्रैति? स्नेहात् सौहार्दात् प्रेम्णा च त्वां पृष्टवन्तः स्म।’’ ततः वैशम्पायनः उवाच— ‘‘हे महाबाहो, यदुः उक्तवान्; तच्छृणु, हे जनमेजय।’’ इति श्रीवराहपुराणे ‘नचिकेतसः आगमनं संसारचक्रे’ इत्यस्य चतुर्नवतिशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ, यमलोके पापकानां निवासवर्णनं प्रवक्ष्यामि। ये मुनयः तपसा स्थिताः, ते शृण्वन्तु। यथाशक्ति संसारचक्रस्य वर्णनं शृणुत।