शृणु, राजन्, नचिकेतसः यात्रा-वर्णनं यथावत्। स नचिकेताः, व्यासस्य शिष्यः, वेद-वेदाङ्ग-विद्यायाः पारङ्गतः, प्राज्ञः च आसीत्। तस्मिन् काले, अश्वमेध-यज्ञे सम्यग् निष्पादिते, जनमेजयः नाम राजा, महतीं प्रायश्चित्त-क्रियाम् अनुष्ठाय, गजसाह्वयं प्रति जगाम। स तत्र परमसिद्धं वैशम्पायनं मुनिं समुपेत्य, शोकविह्वलः कुरुवंशस्य अन्तिमः नृपः सन्, विनयपूर्वकं पप्रच्छ। स राजा जनमेजयः पप्रच्छ—"कस्मिन् स्थले मानवा: स्वकृतकर्मणां फलानि अनुभवन्ति? कियत् प्रकारः स यमस्य निवासः? कथं ब्रह्मन्, मम मृत्युपतेः गृहम् आगमनं निवर्तयेत्?" इति। सूतः उवाच—तदा वैशम्पायनः राजा जनमेजयाय मधुरया वाचा प्रत्युवाच। वैशम्पायनः उवाच—"शृणु राजन्, पुराणं चरितं, उत्तमं, धर्म-यशः-कीर्तिवर्धनं, सर्वपाप-नाशनं, शुभदं च। कदाचित् कश्चन महर्षिः परमधार्मिकः आसीत्। तस्य पुत्रः अपि महातेजाः, प्राज्ञः, योगनिष्ठः च आसीत्। कदाचित् तेन पितरि कुपिते, स धर्मात्मा पुत्रः शप्तः अभवत्।" "तदा स महातेजाः धर्मात्मा पुत्रः पितुः वचः श्रुत्वा, तदनुज्ञया, तस्मिन्नेव क्षणे अन्तर्धानं कृत्वा, पितरं प्रति उवाच—'न कदापि धर्मात्मनः वचः मिथ्या भवेत्। अहम् पुनः अवश्यम् एत्र आगमिष्यामि—न संशयः। पितः, यः कश्चन मम नाम्ना किञ्चित् अनृतं वदेत्, तं स एव रक्षिष्यति। किन्तु अहम्, यः मिथ्यावादी जातः, न कर्मणि योग्यः, न संबोधने।' पिता उवाच—'पुत्र, नाहं सत्यवक्ता, न च धर्मभङ्गं सहिष्णुः। यः धर्मज्ञः, यशस्वी, सदा धैर्यवान्, जितेन्द्रियः, स एव सत्यम् वदति। त्वया मया विनियोगः कृतः, पुत्र, मा गाः तत्र। यदि वैवस्वतः राजा तत्र आगच्छेत्, तर्हि अहम् नश्येयम्—पश्य कुलसेतुः विनाशम्। यः 'पुदित' नाम नरकः, दुःखेन नरकत्वेन प्रसिद्धः। यस्य न पुत्रः, तस्य सर्वं निष्फलम् एव।" "शूद्रः सेवया, वैश्यः कृष्यायाम्, महत्तपसा वा, अतुलदानदानेन वा, सुतजननात् एव जन्म लभ्यते, पौत्रेण पितामहः। पुत्र, त्वां वंशवृद्धिं न परित्यजामि।" एवं धर्मात्मा पुत्रः हृष्टः, पुष्टवपुः अभवत्। स पुनः उवाच—'सर्वलोकपूजितं तम् देवम् दृष्ट्वा, अहम् पुनः अत्र आगतः, मम मृत्योः भीः नास्ति। सत्यम् आचर, महाभाग, सत्यम् धारय। सत्येन सूर्यः प्रकाशते, सत्येन वायुः वति। सत्येन सागरः सीमां न अतिक्रामति। सत्येन यज्ञाः मन्त्रैः शुद्धाः, सम्यक् पूजिताः। सत्ये गायत्री, साम च प्रतिष्ठितम्; सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम्। सत्येन सर्वं प्राप्यते, पितः, यथा श्रुतम्।' एवं नचिकेतसः धर्ममार्गे स्थितः, सत्यस्य महत्त्वं प्रतिपाद्य, पितरं प्रोत्साह्य, पुनरागमनं प्रतिज्ञाय, धर्मस्य च महिमानं सम्यक् अवबोधयत्।