वराहपुराणम्

गृहस्थाश्रम एव मूलमस्ति, तत्रैव धर्मस्य प्रतिष्ठा विधीयते। अमावास्यादिवासरेषु वा पर्वणि च, ये पितॄन् उद्धरन्ति, ते एव श्रेयांसः स्मृताः। न तु यज्ञैः, न दानेन, नाध्ययनेन, न व्रतेन, न तीर्थस्नानेन, न च होमैः—एतेन सर्वेण नैव पितरः त्रिप्यन्ति। ये पितरः तत्र गताः, ब्रह्मविष्णुशरीरमाविश्य स्थिताः, त एव तत्र पितृदेवताः परम्परया, हे पृथिवि, निवसन्ति स्म। तदा, इन्द्रमुख्यैः देवैः अपि एष रहस्यं न ज्ञायते। नापि ब्रह्मा वेत्ति, यः मम मायया उत्पन्नः। पुनः, अन्यं पितृयज्ञसम्बन्धिनं विषयं वक्ष्यामि, हे सुन्दरि। श्रद्धायुक्तः, कुशासनं विधाय, यः हविर्दत्ते, स पितरः अजीर्णपीडिताः भवन्ति, हे सुन्दरि, न च तैः भुक्तम्। तान् सोमः अपश्यत्, हे सुन्दरश्रोणि, देवैः समुत्पन्नेन अजीर्णदुःखेन पीडितान्। तदा सोमः उवाच—एवं सोमस्य वचनानन्तरम्, पितरः सोमं प्रार्थयन्ते स्म—"नः वचांसि शृणु।" ये पितृयज्ञे नियुक्ताः, तैः पिण्डेन तृप्ताः। सोमः पुनरुवाच—"सर्वे वयं तत्र गच्छाम, यत्र श्रेष्ठं स्यादिति।" सोमवचनात् पितरः तदा तत्रैव जग्मुः। दिव्यं पितामहम् अपश्यन्, ते शीघ्रं भूमौ प्रणेमुः। ते पितरः, हे देव, अजीर्णदुःखपीडिताः, यथाऽन्नं जठराग्निना विनश्यति, तथैव, हे पितामह, नश्यन्ति। तत्र ब्रह्मा योगिनां प्रभुं वाक्यमुवाच। "एते पितरः सोमेन सहिताः शरणार्थिनः मम समागता इति।" ब्रह्मणा एवमुक्तः, परमेश्वरः, परमात्मा, तत्र योगवेदाङ्गसम्भूतं प्रभुं ददर्श। विष्णुना, हे ब्रह्मन्, एते वैष्णवीमायया सृष्टाः। मम तनुतः दिव्यः ब्रह्मा जनितः। ममैव तनुतः पितामहः रुद्रदेवः अपि उत्पन्नः। ब्राह्मणानां हितार्थं विष्णोः मायया ते सृष्टाः। यदि, हे ब्रह्मन्, एते सोमेन सह शरणमागताः, तर्हि शृणु, हे ब्रह्मन्, लोकपितामह, तत् तुभ्यं प्रवक्ष्यामि। श्राद्धकाले प्रथमं भागं तस्मै दातव्यं, पुरुषेषु वा। प्रभुणा एवमुक्तः, पद्मयोनेः ब्रह्मा वाक्यमुवाच। तेजस्वी अग्निः, सर्वहविःप्रभोक्ता, तत्र ब्रह्मा अग्निं संबोधयामास—"शृणु, हविःप्रभोक्ता!" इति। यदा त्वया हव्यं भक्ष्यते, तदा देवाः मरुद्गणैः सहिताः तद् भुञ्जते। ततः तदर्पितं पिण्डं सोमेन सह भक्ष्यते। देवाः सोमेन सह ततो निर्जग्मुः, हे पृथिवि। अतः, हे पृथिवि, प्रथमं श्राद्धं अग्नये दातव्यम्। अनन्तरं, कुशासनं विधाय, पिण्डान् दातव्यं। पितामहे, रुद्रसम्भवमध्यमांशे च, विधिवत् मन्त्रैः पुरुषैः श्राद्धकर्म आचर्यते।