एवं विमुक्तैः तैः देवैः तत् क्षेत्रं यथावत् स्थितम्, सोमेन रक्ष्यमाणं, सोमरूपिणा पुरुषेण संरक्षितम्। तदा षोडशकलः सोमः पुनः अक्षरे संस्थापितः, तदा तत् गुणयुक्तं क्षेत्रं पूर्ववत् उत्पन्नम्, विचरन्तं बभूव। सर्वे च देहाध्यक्षाः तद् क्षेत्रं यथापूर्वं पश्यन्तः, सर्वज्ञेन रक्षितं दृष्ट्वा, तदानीं विरक्तिं प्रापुर्य। ततः सर्वे ते परमं देवं स्तुत्वा, स्वस्थानं प्रतिपेदिरे, हे राजश्रेष्ठ। तत्र ते उचुः— “त्वमेव अग्निः, त्वमेव प्राणः, त्वमेव अपानः, त्वं सरस्वती; त्वमेव आकाशः, धनाधिपः, त्वं देहभूतानि च। त्वं अहंकारः, त्वं सूर्यः, अष्टौ देवगणाः अपि त्वमेव; त्वं माया, पृथिवी, दुर्गा, दिक्, वायुपतिः अपि त्वमेव। त्वं विष्णुः, धर्मः, जयेन्द्रः, अजितः; अक्षरार्थरूपेण त्वं परमेश्वरः। अस्माभिः गच्छद्भिः इदं कथं स्यात्? अस्माभिः एष देहः परित्यक्तः। भगवन्, त्वया तत् परमं पदं रक्षितम्; अस्माभिः स्थानं न बाधनीयं, यतः त्वमेव कर्ता असि, यत्र अस्मान् स्थापितवान्।” एवं स्तुत्वा, स देवः तेषां स्तुत्या अतीव तुष्टः अभवत्, उवाच च— “लीलया मया यूयं सृष्टाः। मम कृतकृत्यस्य मत्तः किं पृथक्करणं भवेत्? तथापि, अद्य अहं प्रत्येकस्य द्वौ रूपौ दास्यामि। भूतकर्मसु निराकाराः भवत, देवलोके साकाराः। कालान्ते शीघ्रं लयं प्रविशत। मया कदापि पुनः देहानां निर्माणं न भविष्यति; तथा च, अद्य अहं रूपाणां नामानि दास्यामि। अग्निः वैश्वानरः इति ख्यातः भविष्यति; अश्विनौ प्राणापानौ भविष्यतः; गौरी हिमकन्या च तथा। एष पृथिव्यादिगणः गजवक्त्रः भविष्यति; एते देहभूतानि नानाविधानि भूतानि; अहंकारः स्कन्दः कार्त्तिकेय इति विख्यातः। भानुः सूर्यरूपेण साकारनिराकारयोः नेत्रयोः भविष्यति; कामादिगणः पुनः मातरः भविष्यन्ति। एष मायरचितः देहः दुर्गः; कल्पान्ते स्थितः भविष्यति। दश कन्यकाः भविष्यन्ति, एते रूपाणि वरुणांशाः। एष वायुः, धनाधिपः, कल्पान्ते स्थितः भविष्यति। एष मनः विष्णुरूपः, न संशयः। धर्मः अपि यमः भविष्यति, न संशयः; महत्त्वं महादेवः भविष्यति। विषयाः पितरः भविष्यन्ति, न संशयः; एष सोमः स्वयमेव सर्वामृतानां सखा सदा भविष्यति।” एवं वेदान्तवर्णितः, नारायणस्वरूपः पुरुषः उक्तः; सर्वे देवताः स्वस्थानं गताः, देवः विश्रान्तः। एवं, हे राजन्, स जनार्दनस्य वेदवेद्यस्य ऐश्वर्यशक्तिर्निर्दिष्टा। किं पुनः श्रोतुमिच्छसि? तदा प्रजापाल उवाच— “भगवन्, अग्निः कथं जातः? अथ अश्विनौ, गौरी, गणपति, नागाः, गुहः वा कुतः? आदित्याः, मातरः, दुर्गा, दिशः, धनदः, विष्णुः, धर्मः, परमेश्वरः च कथं समुत्पन्नाः? शम्भुः, पितरः, सोमः च कथं देहरूपिणः अभवन्? तेषां भोजनं किम्, नामानि किम्, तिथिरेषा का? केन दिने, केन पूजिताः, अमोघफलदाः भवन्ति? एष रहस्यं सम्यक् वक्तुमर्हसि।” ततः महातपाः उवाच— “आत्मा, योगसाध्यः, नारायणस्वरूपः, सर्वज्ञः। स लीला निमित्तं क्रीडन्, स्वयमेव भोगेच्छा उत्पन्ना। तदा महत्तत्त्वं कम्पितं सति, अद्भुतः शब्दः अभवत्। तस्मात्, जलं असन्तुष्ट्या कम्पितं, विकारः अभवत्। विक्रियमानः, महाज्वलनः अग्निः समुत्पन्नः, कोटिज्वालावृतः, शब्दायमानः, दाहस्वरूपः। स परमतेजस्वी अपि विक्रियमानः, तस्मात् अग्नेः तीव्रः वायुः, तस्मात् विकारात् आकाशः उत्पन्नः। स आकाशः शब्दस्वरूपः, स बलवान् वायुः, स च अग्निः जलेन सह संयुक्ताः, परस्परं संयुज्य। जलं अग्निना शुष्कं, तीव्रेण वायुनाऽपि प्रेरितं, आकाशेन पीडितं, तस्मिन्नन्तरे मार्गः कृतः। तत् सर्वं संघट्य, कठिनत्वं प्राप्तम्; सा पृथिवी, हे भगवन्, तेषां मध्ये अतीव विकसिताभवत्। चतुर्णां संयोगात्, कठिनत्वात्, गुणवृद्ध्या च, पृथिवी पञ्चगुणा अभवत्; ते च तत्र प्रतिष्ठिताः। तदनन्तरं, स तां संघट्य, ब्रह्माण्डः उत्पन्नः; तत्र नारायणः, चतुर्व्यूहः, चतुर्भुजः, प्रादुरासीत्। स प्रजापतिरूपेण नानाभूतसृष्ट्यर्थं चिन्तयामास, परन्तु सृष्ट्युपायं न प्रपेदे। तदा तस्मिन् महाक्रोधः अतीव तीव्रः उत्पन्नः; तस्मात् कोपात् सहस्रज्वालावान् अग्निरूपः तेजस्वी पुरुषः अभवत्। स ब्रह्माणं दग्धुमिच्छन्, ब्रह्मणा प्रोक्तः— ‘देवतापितृकार्यं वह।’ स तदा वह्निर्यज्ञभागवाहकः अभवत्। स तृटार्तः ब्रह्माणमुपगम्य उवाच— ‘किं करोमि? मां तृप्तिं कुरु।’ ब्रह्मा उवाच— ‘त्रिविधया तृप्तिं प्राप्स्यसि।’ यदा यज्ञदानेषु तृप्तिः, यदा त्वं अमृतानां भागं नयसि, तदा दक्षिणाग्निः भवसि। त्रिषु लोकेषु यत् किञ्चिदग्नौ हुतं, त्वं तदेव वहसि देवकारणाय; अतः हव्यवाहनः इति ख्यातः।” एवं कथा प्रवृत्ता, यथाशास्त्रं, यथाक्रमम्, भगवत्कृपया प्रकाशितम्।