ततः कामादयः मातृगणाः समुत्थाय एवमूचुः— "मया विना देहस्य किञ्चिदपि नास्ति।" इति उक्त्वा ते तत्रतः निर्ययुः, तथापि देहः न व्यसदत्। अथ कोपसमन्विता माया या दुर्गा नाम्ना, इदमुवाच— "मया विना अस्य किञ्चिदपि नास्ति।" इति पुनरपि सा तत्रैव लीनाभवत्। ततः दिशः प्रादुरभवन्, ताः चतुर्दिशः समवदन्— "विना अस्माभिः किमपि कर्तव्यं न भवति।" इत्युक्त्वा क्षणेनैव ताः अपसरन्। अनन्तरं धनपतिः पवनरूपः प्रादुरभूत्वा, "मम वियोगे देहस्य कः स्थायित्वमस्ति?" इति उक्त्वा शिरसि अभावमगात्। ततः विष्णुः मनोरूपः इदं वचनमब्रवीत्— "मया विना देहः क्षणमपि न तिष्ठति।" इति उक्त्वा सः अपि तत्र न सञ्जज्ञे। ततः धर्मः प्रादुरभूत्वा अवदत्— "मया सर्वमिदं रक्षितम्। मम निर्गमे किं भविष्यति?" इति उक्त्वा धर्मः अपि निर्गतः, तथापि देहः न व्यसदत्। ततः महादेवः अव्यक्तरूपः, प्रजापतिनां नायकः, समुपवदत्— "मया विना, यः महदाख्यः देहः, सः न भवेत्।" इत्युक्त्वा शंभुः अपि तत्रतः निर्गतः, तथापि देहः न व्यसदत्। तं दृष्ट्वा तस्य पितरः मातरश्च उक्तवन्तः— "यावत् अस्माकं वासः अत्र, देहः शनैः शनैः अस्माभिः क्षीणः जातः।" इत्युक्त्वा ते स्वदेहान् त्यक्त्वा तत्रैव लीनाः। अग्निः प्राणः, अपानः, आकाशः च सर्वे च भूतानि, क्षेत्रं, अहङ्कारः, सूर्यः, कामादयः, दारु, वायुः, विष्णुः, धर्मः, शम्भुश्च, विषयाः— एते सर्वे मया एव। एतेभ्यः विमुक्ते क्षेत्रं यथावत् स्थितमासीत्, सोमेन रक्षितम्, सः सोमः पुरुषरूपेण चन्द्रस्वरूपे स्थितः। स सोलषकलः सोमः अक्षरे स्थितः, तदा क्षेत्रं गुणयुक्तं पुनरुत्थाय विचरितुम् आरब्धवान्। ततस्तं देहं पूर्ववत् पश्यन्तः, सर्वे तद्देहाधिष्ठातृदेवताः विरक्तिं प्रापुरिति। ततः सर्वे ते परमेश्वरं देवमुत्तमं स्तुत्वा, स्वस्थानानि प्रतिपेदिरे, नृपश्रेष्ठ। "त्वमग्निः, त्वं प्राणः, त्वमपानः, त्वं सरस्वती, त्वमाकाशः, त्वं धनपतिः, त्वं भूतानि। त्वमहम्, त्वं सूर्यः, त्वमष्टौ देवगणाः, त्वं माया, त्वं पृथ्वी, त्वं दुर्गा, त्वं दिशः, त्वं वायुः, त्वं धनाध्यक्षः। त्वं विष्णुः, त्वं धर्मः, त्वं विजयी, त्वमजयः, अक्षरार्थरूपेण त्वं परमेश्वरः। अस्माकं निर्गमे किं भविष्यति? अतः अस्माभिः देहः परित्यक्तः। भगवन्, त्वया तदुत्तमं पदं रक्षितम्। त्वमेव संस्थापयिता, तस्मात् अस्माभिः स्थानं न विक्षेपणीयम्।" एवं स्तुत्वा स देवः परमप्रीतः सञ्जातः, तान् उवाच— "लीलार्थं यूयं मया सृष्टाः। मम कृतार्थत्वात्, मत्तः पृथक् कः विभागः? तथापि, प्रत्येकस्मै द्वे रूपे दास्यामि। भूतकर्मसु निराकाराः स्याद्, देवलोके साकाराः। कालान्ते शीघ्रं लयं प्रविशेयुः। मया कदापि पुनः देहान्न निर्माणीयाः। तथा, अद्यैव रूपाणां नामानि दास्यामि। "अग्निः वैश्वानरः इति विख्यातः स्यात्, अश्विनौ प्राणापानौ, गौरी हिमगिरिसुता च तथेति। पृथिव्यादिगणः गजवक्त्रः भविष्यति, भूतानि विविधानि स्युः, अहङ्कारः स्कन्दः कार्त्तिकेयः इति ख्यातः। भानुः सूर्यरूपेण साकारनिराकाररूपेण नेत्रयोः स्यात्, कामादिगणः पुनः मातृगणः भविष्यन्ति। एषा मायामयी देहदुर्गा प्रलये स्थितिम् लभते। दश कन्यकाः च रूपाणि वरुणांशानि भविष्यन्ति। एष वायुः, एष धनपतिः, प्रलये स्थितिम् यास्यतः। एष मनो विष्णुरित्युच्यते, नात्र संशयः। धर्मो यमः भविष्यति, महत्तत्त्वं महादेवः। विषयाः पितरः, सोमः स्वयमेव सर्वदेवतासख्यं लभते।" एवं वेदान्ते निर्दिष्टः नारायणात्मा पुरुषः उक्तः। सर्वे देवताः स्वस्थाने स्थिता, देवः च विश्राम्यत्। एतद्वै, राजन्, जनार्दनस्य वेदवेद्यस्य देवस्य महिमा श्रुतः। किं भूयः श्रोतुमिच्छसि? पुनः प्रजापालः पप्रच्छ— "भगवन्, कथं अग्निः, अश्विनौ, गौरी, गणपति, नागाः, गुहः वा समुत्पन्नाः? कथं आदित्याः, मातरः, दुर्गा, दिशः, धनदः, विष्णुः, धर्मः, परमेश्वरः वा जाताः? कथं शम्भुः, पितरः, सोमश्च देहरूपिणः अभवन्? किमन्नं तेषां, किम् नाम, का तिथिः? केन दिने, केन पूजिताः, निष्कम्पफलदाः भवन्ति? सर्वं रहस्यं वक्तुमर्हसि।" महातपाः उवाच— "यो योगसाध्य आत्मा नारायणस्वरूपः सर्ववित्, सः लीलया क्रीडन् आत्मन्येव भोगेच्छां लेभे। तस्मिन्न् महत्तत्त्वे विक्षोभे जातमात्रे, अद्भुतः शब्दः उत्पन्नः। तस्मात्, जलं असन्तुष्ट्या क्षुब्धं, तद्विकारात् महदग्निः उत्पन्नः, कोटिशः ज्वालासंवृतः, घोरनिनादः, दाहात्मा। सः तेजस्वी अपि विकारमगच्छत्। तस्मात् अग्नेरुत्पन्ने, विकारात् घोरः वायुः, तस्मात् वायोः विकारात् आकाशः। स आकाशः शब्दात्मा, स बलवान् वायुः, स च अग्निः जलेन संयुक्तः, परस्परं संबद्धाः अभवन्।