श्रूयतां दिव्यं चरितं पुराणसङ्ग्राह्यम्। सर्वे देवाः, पितरश्च, ब्रह्मा च, य एव ब्रह्माण्डमध्ये स्थिताः, सर्वे विष्णोः सम्भूताः इति वेदवचनं प्रतिपादयति। अग्निः, अश्विनौ, गौरी, गजमुखः, सर्पाः, कार्त्तिकेयः, सूर्यः, मातरः, दुर्गा च—एते सर्वे भगवतः प्रभोः साक्षात्सम्भूताः। दिशः, धनाध्यक्षः, विष्णुः, यमः, रुद्रः, चन्द्रमाः, पितरश्च—एते अपि जगन्नाथात् प्रमुखतया उत्पन्नाः। एवं सर्वे हिरण्यगर्भस्य शरीरेनैव उत्पन्नाः। तथापि, सर्वे स्वस्वं गर्वं धारयन्तः, सर्वदिशः प्रस्थितवन्तः। तेषां मध्ये, देवसभाायां महद्भूतं शब्दमुत्पन्नम्—सागरनिनादसदृशं—"अहमेव योग्यः, अहमेव पूज्यः" इति। तत्र विवादे प्रवृत्ते, अग्निः उत्थाय उवाच—"मामेव यजत, मामेव ध्यायत" इति। "विना मया, प्रजापतेः एष शरीरं नश्येत्, अहमेव महदहमस्मि" इति सः न्यगदत्। एवं उक्त्वा, अग्निः शरीरात् निर्गत्य प्रस्थितवान्; तथापि तस्य गमनानन्तरं शरीरं न नष्टम्। ततः अश्विनौ, प्राणरूपिणौ, तत्र निवसन्तौ, ऊचतुः—"आवामेव प्रमुखौ, श्रेष्ठौ पूज्यौ" इति। एवं उक्त्वा, तौ अपि शरीरं त्यक्त्वा अन्यत्र गतौ; तथापि शरीरं क्षेत्रज्ञेन धृतमासीत्। ततः गौरी उक्तवती—"प्रधानता मय्येव वर्तते" इति। सा शुभा विना अन्यं वचनं क्षेत्रात् निर्गता। तस्याः वियुक्त्यपि शरीरं वाग्देवताभिः पाल्यमानमासीत्। तदा गणपतिः, आकाशरूपः, तत्र उक्तवान्—"मद्विना किञ्चिदपि शरीरस्य न दूरस्थम्" इति। सः अपि किञ्चित्कालानन्तरं शरीरात् निर्गत्य प्रस्थितवान्। तथापि तस्य वियुक्त्यपि शरीरं न विनष्टम्; आकाशतत्त्ववियोगेऽपि न विक्षिप्तम्। क्षेत्रं शून्यगुहं दृष्ट्वा, अपि च स्थितमेव, सर्वाणि शरीरतत्त्वानि ऊचुः—"विना अस्माभिः शरीरस्य न धारणं" इति। एवं उक्त्वा, सर्वे शरीरतत्त्वानि अपि निर्गत्य गतवन्तः। तथापि तेषां गमनानन्तरं, क्षेत्रं पुरुषेण रक्षितमासीत्। तं दृष्ट्वा, स्कन्दः, अहंकाराख्यः, उक्तवान्—"मद्विना शरीरस्य उत्पत्तिरपि न स्याद्" इति। सः अपि शरीरात् निर्गत्य पृथगवस्थितः। तस्य गमनानन्तरं क्षेत्रं मुक्तमिव बभूव। ततः भानुः, आदित्यरूपः, कोपाविष्टः सञ्जातः—"मद्विना क्षेत्रं क्षणमपि न स्यात्" इति। एवं उक्त्वा, सः अपि निर्गत्य शरीरं न नष्टम्। ततः कामः, मातृगणश्च, उत्पन्नाः—"मद्विना शरीरस्य नास्तित्वम्" इति उक्त्वा, सः अपि निर्गत्य शरीरं न नष्टम्। ततः माया, दुर्गाख्या, कोपात् उवाच—"मद्विना अस्य नास्तित्वम्" इति। एवं उक्त्वा, सा अपि पुनः अदृश्याभवत्। दिशः अपि उत्थाय, "विना अस्माभिः निःसन्देहं किञ्चित् क्रियते" इति उक्त्वा, क्षणेन सर्वे प्रस्थिताः। ततः धनपति, अनिलः, उक्तवान्—"मम गमने शरीरस्य किं स्यात्?" इति। एवं उक्त्वा, सः अपि शीर्षात् अभवत्। विष्णुः, मनःरूपः, उक्तवान्—"मद्विना शरीरं क्षणमपि न तिष्ठेत्" इति। एवं उक्त्वा, सः अपि पुनः अदृश्यः। धर्मः अपि उक्तवान्—"मया सर्वं रक्षितम्; मम गमने किं स्यात्?" इति। एवं उक्त्वा, धर्मः अपि निर्गतः, तथापि शरीरं न नष्टम्। ततः महादेवः, अव्यक्तः, प्रजापतिः, उक्तवान्—"मद्विना, महदाख्यं शरीरं न स्यात्" इति। शम्भुः अपि गत्वा, शरीरं न नष्टम्। तं दृष्ट्वा, तस्य पितरः, मातरश्च ऊचुः—"यावत् वयं अत्र स्थिताः, शरीरं शनैः शनैः नश्यति" इति। एवं उक्त्वा, ते अपि तानि शरीराणि त्यक्त्वा अदृश्याः अभवन्। एवं हि अग्निः प्राणः, अपानः, आकाशः, सर्वे च तत्त्वानि, क्षेत्रं, अहंकारः, सूर्यः, कामः, अन्ये च मया एव; दारु, वायुः, विष्णुः, धर्मः, शम्भुः, विषयाः अपि मया एव। एतेषां विमुक्त्यपि, क्षेत्रं यथावत् स्थितमासीत्, सोमेन, पुरुषरूपेण, रक्षितम्। यदा सोमः षोडशकलः, अक्षरे स्थितः, तदा क्षेत्रं गुणयुक्तं पुनः उत्पन्नं विचरितुम् आरब्धम्। तत् शरीरं यथापूर्वं दृष्ट्वा, सर्वे तत्त्वाधिपाः विविक्तभावं प्राप्नुवन्। तदा सर्वे ते भगवन्तं परमेश्वरं स्तुत्वा, स्वस्वस्थानं प्रतिनिवृत्ताः। "त्वमेव अग्निः, त्वमेव प्राणः, त्वमेव अपानः, त्वमेव सरस्वती; त्वमेव आकाशः, धनाध्यक्षः, त्वमेव शरीरतत्त्वानि। त्वमेव अहंकारः, त्वमेव सूर्यः, अष्टौ देवगणाश्च; त्वमेव माया, भूमिः, दुर्गा, त्वमेव दिशः, त्वमेव वायुपतिः। त्वमेव विष्णुः, त्वमेव धर्मः, त्वमेव जयिन्, त्वमेव अजितः; अक्षरार्थरूपेण त्वमेव परमेश्वरः। अस्माकं गमने किं भविष्यति? एवं शरीरं अस्माभिः परित्यक्तम्। भगवन्, त्वया तत् परं स्थानं रक्षितम्; न वयं तत्र विघ्नं कुर्याम, यतः त्वमेव स्रष्टा तत्र स्थापितवान्।" एवं स्तूयमानः देवः तैः परमं प्रीतिमापन्नः, उवाच—"लीलार्थं यूयं मया सृष्टाः" इति।