वराहपुराणम्

शृणु, शुभे दिने, यथोचितनक्षत्रे, तस्य श्रोतव्यस्य प्रवचने कर्तव्यं प्राशस्त्येन प्रतिष्ठापनम्। तत्र पञ्चगव्यं गन्धद्रव्यैः सह जलमिश्रितं कृत्वा, सम्यक् समर्पयेत्। ततो मनसा समाहितः, "यः सर्वलोककर्त्ता यस्य प्रसादात् लोकाः स्थिताः, स कारणानां कारणः, तीक्ष्णतेजाः, प्रभामयः, महापुरुषः, तस्मै पुनः पुनः नमः" इति मन्त्रेण चतुर्भिः पात्रैः मां प्रतिष्ठापयेत्। अन्येन मन्त्रेण—"ॐ। वरुणं समुद्रं च प्राप्य यथाविधि पूजितः आत्मा परमं तुष्टिं लभते। अग्निः, पृथिवी, सर्वा आपः येषां कारणेन सर्वं सदा स्थितम्, तेषां नमः"—इत्येतदुक्त्वा, यथाविधि स्नापयित्वा, मम विधिपूजायाम् अनुष्ठानपरः स्यात्। ततोऽगुरुं, कपूरगन्धधूपं, केसरं च निवेदयेत्। धूपदाने सम्यक् कृत्वा, पीतवस्त्रं समर्पयेत्। "सदा पीतवस्त्रेण तुष्टः सन्, तस्य संतुष्टौ जगत् अपि संतुष्टम्" इति मन्त्रेण वस्त्रं समर्पयेत्। पूर्वोक्तविधिना दानपात्रं च दद्यात्। "देवानां ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां जनानां च शान्तिः अस्तु।" इति मन्त्रेण शान्तिकामना कुर्यात्। "पर्जन्यः वर्षं कुर्यात्, पृथिवी धान्यपूर्णा भवेत्" इत्यपि कामयेत्। ततः भगवत्सेवकान् पूजयित्वा, ब्राह्मणान् अपि पूजयेत्। ततः निर्दोषवाक्यं कृत्वा, यथाविधि विसर्जनं कुर्यात्। वस्त्राभरणालङ्कारैः सम्यक् तान् पूजयेत्। यः श्रद्धया आचार्यं यथाविधि पूजयति, तस्य संतुष्टः राजा ग्राममात्रं ददाति। एवं मम शास्त्रेषु स्वयमेव शुभाज्ञया, यः मां एषा विध्या स्थापयति, तस्य पूजाकाले मम मार्गेषु वारिपातः भवति। एवं हे पृथिवि, मृन्मयप्रतिमायाः प्रतिष्ठा तवोक्ता। इति श्रीवराहपुराणे प्रतिष्ठाविध्यधिकरणे मृन्मयपूजास्थापनं नाम अष्टाशीत्यधिकशततमं (१८३) अध्यायः समाप्तः। अथ काञ्चनपूजास्थापनम्। तत्र, ताम्रात् शोभनां प्रभामयीं प्रतिमां कृत्वा, गृहं प्रविश्य, उत्तराभिमुख्यां प्रतिष्ठापयेत्। तत्र सर्वगन्धैः पञ्चगव्येन च जलं मिश्रयित्वा, "यो रसानुगः स त्वं ताम्रे नेत्ररूपे स्थितः" इति मन्त्रेण प्रतिष्ठापयेत्। एवं प्रतिष्ठाप्य, रजनीं शेषां कृत्वा, सूर्ये उदिते, ब्राह्मणाः समागत्य वेदान् पठेयुः। पूजकः गन्धजलं गृहित्वा, "ॐ, सर्वोत्कृष्टः प्रभुः मायाशक्तियुतः योगिश्रेष्ठः" इति मन्त्रेण पूजां कुर्यात्। "हे प्रभो, अग्निवात्स्वरूप, पावक, प्रकाशक, प्राणस्वरूप, स्वेच्छया स्थितः परमपुरुषः, ॐ, गृहद्वारं सम्प्राप्य शीघ्रं प्रतिमां गृहं नय" इति मन्त्रेण, धूपपुष्पदीपैः प्रतिष्ठापयेत्। प्रतिष्ठामन्त्रः—"ॐ, भास्कर, प्रकाशक, जगत्प्रदीपक, विज्ञानानन्दमूर्ति, त्रिलोकनाथ, आगच्छ परमपुरुष, अत्र तिष्ठ रक्ष माम्" इत्युक्त्वा, श्वेतवस्त्रं गृहित्वा मन्त्रं पठेत्। "ॐ, शुद्धः आत्मा सनातनः पुरुषः, सर्वलोकसारः, सुरेश्वरः" इति मन्त्रेण, प्रतिमां वस्त्रैः भूषयेत्। ततः, धर्मनिष्ठः सन्, चन्दनधूपादिभिः पूजां कृत्वा, नैवेद्यरूपं मधुरं भक्ष्यं निवेद्य, शान्तिपाठं कुर्यात्। "राज्ञां शान्तिः, सर्वेषां क्षेत्राणां, जनानां च शान्तिः" इति शान्तिकामना कुर्यात्। एवं, मृन्मयप्रतिमायाः प्रतिष्ठाविधिं, ताम्रप्रतिमायाः च स्थाप्यविधिं, यथाशास्त्रं सम्यगाचक्षे।