वराहपुराणम्

श्रीवराहपुराणस्य दिव्यग्रन्थे, मथुरावर्णनाख्यं शताशीत्यधिकशततमं (१८१) अध्यायं समाप्य, मधूककाष्ठनिर्मितप्रतिमापूजनविधिस्थापनस्य वर्णनं प्रवर्तते। अथ पृथिव्याः श्रवणेन, या सदा व्रते स्थिता, परं स्थानं प्राप्तवती। सा वसुधरा, विस्मयसमन्विता, उक्तवती—"हन्त! यदेतत् क्षेत्रबलं त्वया वर्णितं, तस्य महिमा महान्। भगवन् विष्णो! तव दिव्यस्वरूपस्य श्रवणेन दुःखात् विमुक्ता अहम्। मम सुखार्थं, त्वं सर्वमेतत् वक्तुम् अर्हसि।" ततः सा पप्रच्छ—"कथं त्वं ताम्रपात्रे, कांस्ये, रौप्ये च स्थितोऽसि? हे माधव! ब्रह्मचारी सम्प्राप्ते कथं तिष्ठसि? हे जनार्दन! भित्त्यां वामभागे स्थितः कथं भवसि?" इति। पृथिव्याः वचनानि श्रुत्वा, आद्यः वराहः प्रत्युवाच—"वसुधरे! प्रतिमां कर्तुम् आवश्यके, ताम् आनय। प्रतिमां शास्त्रविहितलक्षणैः यथाविधि निर्मीय, मोक्षकाम्यया पूजां कुर्यात्। प्रतिमां कृत्वा स्थापनीयविधिना पूजां कुर्यात्।" "कर्पूरं, केसरं, त्वक्, अगुरु च, एतानि योजयेत्। पूजार्चनानन्तरं, तैः अभिषेकं कुर्वीत। शुभपायसं विधिवत् निर्माय निवेदयेत्। पश्चात् पूजायाः सर्वशुभद्रव्याणि दद्यात्। ततः प्राणायामं कृत्वा, मन्त्रं पठेत्—'भूतले सुस्थितं त्वां दारुस्थं भक्तिनम्रः सदा पश्यामि।' पुनः शुद्धभक्तैः सह प्रदक्षिणां कुर्यात्। नोपरि नापि पार्श्वे पश्येत्, रागद्वेषविवर्जितः स्यात्। स्थापनेन विधिना सम्यक् प्रतिष्ठां कुर्यात्। मन्त्रः—'त्वं सर्वेषां जनानां श्रेष्ठः, शरणं प्रभुः, त्वं नित्यं निवससि।' इति।" एवं सर्वं कृत्वा, मम प्रतिष्ठाविधिं सम्पादयेत्। सुगन्धद्रव्यैः, पुष्पैः, लेपैः, नैवेद्यैः च पूजां कुर्यात्। एषा विधिः, सुन्दरि, मधूककाष्ठस्य विषये उक्ता। यः खलु, एतेन विधिना दारुप्रतिमायाः पूजनं स्थापयेत्, स पुण्यश्लाघ्यः स्यात्। एवं श्रीवराहपुराणे 'मधूकदर्पूजनविधानवर्णनं' नामैकशताष्टाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः (१८१) समाप्तः। अथ, वराहः पुनः उवाच—"शिलाप्रतिष्ठां ते वर्णयामि, शृणु वसुधरे।" सम्यग्दृष्टं, निर्यदोषं, सुशिलं शिलाखण्डं लब्ध्वा, तत्र श्वेतदण्डकलेन चिह्नं कुर्यात्। ततः दीपं प्रदाय, दध्यन्नं हविर्दद्यात्। मन्त्रः—'त्वं सर्वजनमध्ये प्रसिद्धः, सोमाग्नितेजसा युक्तः, प्रज्ञायाः अग्रणीः।' पुनरपि—'हे परात्परवराह! दशसहस्ररूप, जय जय, वर्धस्व। एवं रूपं निर्माय, श्रीनारायणं स्थापयेत्।' इति। ततः, ताम् प्रतिमां पूर्वाभिमुखीं स्थापयेत्। श्वेतयज्ञोपवीतं धारयित्वा, दन्तधावनं कृत्वा, मन्त्रं पठेत्—'त्वं भगवन्, सर्वरूपे स्थितः, मायाशक्त्या, विश्वस्य सारः।' पुनरपि—'शस्त्रधारिन्, अजित, अजर, अमर—एवं शिलायां प्रतिमां स्थापयित्वा, सुन्दरि—' यः मां, हे पृथिवि, मम विधिना भक्त्या स्थापयति—' इति। यवकं क्षीरपायसं च भुक्त्वा, अहोरात्रेण विधिं समापयेत्। पञ्चगव्यं सुगन्धं च जलैः मिश्रयेत्। एवं श्रीवराहपुराणस्य दिव्यग्रन्थे, प्रतिमास्थापनस्य दारुशिलयोः पूजनविधिः पृथिव्यै वराहेण सप्रेमं उपदिष्टः।