पितुः अक्षयत्वे काले पितृभ्यः प्रदत्तं दानं अपि अक्षयं भवति। श्रद्धया दत्तं जलमपि अनन्तफलप्रदं मन्यते। श्राद्धकर्म सम्पन्ने सति, पितरः सदा तुष्टाः सन्ति, तथा वदन्ति—"त्रिकालज्ञ! सुखेन स्थीयतां, वयं तु अधुना नरकं यास्यामः।" पूर्वकर्मणां विपाकात्, हे मुनि, ये पितरः अहं अत्र पुण्यस्थले दृष्टवान्, ते चिरकालं स्थित्वा आगताः। तत्र केचन प्रशान्तचित्ताः, केचन च विह्वलचित्ताः आसन्। ते मौनं गच्छन्तः, किमत्र निश्चितम्? कथय—कस्य स्थितौ पुत्रस्य श्राद्धं अत्र निष्फलं भवति? मम वचः शृणु, यत् कर्म नरस्य अत्र एतादृशं फलं जनयति। यदि द्रव्यं अशुद्धं वा, अयुक्ताय दत्तं वा, तदा महापापं भवति। तिलहीनं मन्त्रहीनं कुशहीनं वा श्राद्धं राक्षसम् उच्यते। एवं दशरथस्य पुत्रः रामः, राक्षसेन्द्रं रावणं तस्य च अनुयायिनः हत्वा, सन्तुष्टया सीतया सह, तस्यै वचनेन तुष्टायै वरं दत्तवान्। क्रोधेन दत्तानि दानानि, यद्यपि पात्रयुक्तानि स्युः, तथा अपि फलहीनानि। शुल्कवर्जितं श्राद्धं च, त्रिजटे, एतत् तुभ्यं ददामि। मम वचः शृणु, यत् सन्तुष्टाय वासुकये दत्तं। यज्ञस्य यथाशक्ति दक्षिणा दातव्या; यदि द्विजः न ददाति, तर्हि पापं भवति। शास्त्रज्ञैः विना कृतं श्राद्धं, मन्त्रवर्जितं कर्म च निष्फलम्। शिष्यः यदि भक्त्या गुरवे न नमति, स ज्ञानदाता गुरुः, तदा फलाभावः। अहं सर्वं तुभ्यं, नागराज, संवत्सरपर्यन्तं दत्तवान्। कथय, मिथ्याकृतं श्राद्धं, दानं, व्रतं च किम्? ये चौर्येण वा छिद्रं कृत्वा तेषां फलं भुञ्जते, ते मौनव्रतं पालयन्तः पुनः पुनः प्रयोजनाय प्रतिनिवर्तन्ते। त्रिकालज्ञः प्रोक्तवान्—"यावत् तृप्तिं प्राप्स्यसि, तावत् अत्र स्थिरः भव। प्रत्यक्षं दृष्ट्वा, दृढः भव। मम आगमनपर्यन्तं तिष्ठ।" अतः अद्य, मम व्रतं परित्यज्य, तव कृते दयया पूर्णः सन्, अहं तया सह विधिवत् श्राद्धं करिष्यामि। राजा, समीपं समागतम् ऋषिं दृष्ट्वा, भूमौ पतित्वा, पादौ शिरसि स्थापयामास। स उवाच—"यदा यदा मम गृहे आगमिष्यसि, तदा तदा यज्ञं करिष्यामि। एष पाद्यं, एष अर्घ्यं, एष मधुपर्कः, एषा गौः।" ऋषिः तानि शीघ्रं गृहित्वा, त्वरया अब्रवीत्। "यत् मया तुष्टिः लब्धा, तत् सर्वं कुरु। यथावत् कर्तव्यम्, तत् मम कथय; तव सुन्दरीं पत्नीं आनय।" तस्याः सुन्दरीश्रोणिः दासी प्रभावती नाम्ना प्रसिद्धा। ततः रानी अन्तरगृहात् तत्र आगता, सदा दास्या सह। उपविष्टायाम्, श्रेष्ठः ब्राह्मणः विनीताननाम् अभ्याषीदत्। "यावन्तः पितरः लोके, सर्वत्र सर्वेषां मध्ये प्रतिष्ठिताः," इति। तेषु एकः वृद्धः, सूक्ष्मभूतैः परिवृतः, निराशः सन् निर्गन्तुम् इच्छन्, पुनः मलिनं नरकं प्रविवेश। तेन मम स्वकर्मजं कर्म मम समर्पितम्। तव दास्याः सेवकः अपि तस्याः सन्तानं इति कथ्यते।