ते तु तमःस्वरूपिणः, मक्षिकासदृशाकृतयः, विचरन्ति स्म। तस्मिन्नन्तरे, मोहवशात्, न व्रतम् न जपः कश्चन कृतः। दिवसस्य चतुर्थांशः अवशिष्टः। ततोऽन्ये अपि पूर्वदिग्दक्षिणपश्चिमदिशः समागताः। हृष्टाः तुष्टाः पुष्टाङ्गाः ते गणे गणे स्वर्गान् यान्ति। वस्त्राभरणभूषिताः दृढशरीराः प्रमुदिताः च, ते समूहेन प्रस्थिताः। अन्ये यथागतं गच्छन्ति, पुनः पुनः प्रतिनिवर्तन्ते च। ते मिलित्वा प्रयान्ति आगच्छन्ति च, हर्षेण शुभकामनां कुर्वन्ति। कृशशरीराः पिपीलिकोपमाः पीनपृष्ठाः च, सुशोभनशिविकाभिः पूजिताः सन्तः यान्ति। एवं महोत्सवमिव दृष्ट्वा, स ऋषिः विस्मयेनोत्थितः। एकाकिनी सा पुण्यभूमिः तटेन परिवृता इव अभवत्। स तु कम्पमानः, शुष्कनेत्रः, कृशः पीनपृष्ठः च अभवत्। तस्य वाक् न श्रूयते, शुकशावकस्य क्रन्दनमिव। स चोवाच—"त्वं स्वस्थानं न यासि, अल्पप्रयत्नेनात्र आगतः। अद्य मम नित्यकर्म पुण्यस्थले नष्टम्, दिवा च निशि। त्वां एतादृशं दृष्ट्वा, मम विधिः त्वयि एव गतः।" ततः प्राणी प्रोवाच—"यः पुनः पुनः निश्चिते पुण्यस्थले श्राद्धं करोति, तिलोदकं ददाति, तेन पितरः तृप्तास्तिलैः पुत्रैः स्वर्गं यान्ति। जातिसंकरदोषेण नरकं याति। मम तु न मार्गो न गमनं, त्रिविधदुःखेन पीडितः अस्मि। ये शक्तिसम्पन्नाः, ते स्वर्गं प्राप्ताः; अशक्तस्य तु न कश्चन मार्गः। ये पुत्रैः स्वधा-समर्पणेन पितॄन् पूजयन्ति, ते परमं पदं प्राप्नुवन्ति। त्वं तान् स्वर्गगतान् दिव्यदृष्ट्या त्रिकालज्ञः दृष्टवान्।" "ये शूद्रेषु श्राद्धं कुर्वन्ति, प्रतिलोमानुलोमजाः वा, तेषां विषये ब्राह्मणेन पृष्टः, स कारणं व्याचष्ट। स चोवाच—'प्रिय, तव अपि वंशः विधिना नास्ति।' स ब्राह्मणः उवाच—'सर्वं मे कथय, यथावचनं करिष्यामि यदि मे वाक्यं सत्यम्।'" स प्राणी उवाच—"ये मम शरीरे मक्षिकासदृशाः कृशाः, अहं तेषां सूत्रमन्त्रः, सूत्रमयः पूर्वं जातः। राज्ञ्याः सन्देशदायिनी प्राभावती नाम दासी नित्यं अस्ति। तस्या एव सूत्रं वयं, श्राद्धहेतोः वसामः। अस्मिन्काले एव वसामः, ततः समुद्रं यास्यामः।" एवं श्रुत्वा, स त्रिकालदर्शी मोहवशात् पप्रच्छ—"तस्याः कः नियमः, येन यूयं पुत्रैः सह वर्तध्वे?" स प्राणी उवाच—"पूर्वकृतकर्मफलेन, यं यं अधःपथं प्राप्नोति, तत्र श्राद्धदानं, अन्नं, जलं, दानं, नित्यनैमित्तिकं च, आवश्यकम्। कश्चिद्वंशेऽपि नः स्यात्, यः किञ्चित् तिलोदकं दद्यात्। विशेषतः पुण्यस्थले मध्ये तिलोदकं प्राशस्तम्।" "कुशग्रहणेन, त्रिगोत्रस्मरणेन, पितृणां नामोच्चारणेन, प्रथमं एकं, ततः द्वे, ततोऽपि त्रयः, तर्पणार्थं गृह्यन्ते।