वराहपुराणम्

श्रीवराहः कथयति— शृणु, शुभे पृथिवि, यानि दोषकृत्यानि मया पूर्वं निर्दिष्टानि। मैथुनसंयोगः, मृतशरीरस्य स्पर्शनं, मलोत्सर्गकर्म च, एवं न सम्बोधितः भाषणं, तैलपिण्याकस्य भक्षणं, आचार्यभोजनस्य बलात्प्रार्थना, पतितान्नस्य सेवनं च— एतानि कर्माणि दोषजनकानि निर्दिष्टानि। हरितं वा अपाक्वं भोजनं दरिद्राय जाले पतिताय वा न दत्तं, देवपूजायां निषिद्धपुष्पस्य समर्पणं, देवतायै मद्यपानं, अन्धकारे जागरणं च— एतान्यपि दोषरूपाणि। एवं पृथिवि, त्रयस्त्रिंशद्दोषान् अहं ते सम्यग् उक्तवान्। यदि कश्चित् दूरस्थः सन् नमः न ददाति, तदा तस्य पूजा राक्षसी भवति; वस्त्रधारणं, पञ्चगव्यसेवनं, मलिनवस्त्रधारणं च यः परस्परं करोति, तस्य प्राजापत्येन, अथवा नीलवस्त्रधारणेन शुद्धिः विहिता। गुरोरपचारस्य महापातकस्य प्रायश्चित्ताय द्वे चान्द्रायण्यौ कर्तव्ये। चान्द्रायणं, पराकं, प्राजापत्यं च— एतानि प्रायश्चित्तानि निर्दिष्टानि। पञ्चरात्रोपवासः, पञ्चगव्यसेवनेन शुद्धिः च। पुष्पाभावे पूजास्नानदेवतास्पर्शनं कर्तव्यम्। मद्यपाने द्विजातीनां चत्वारि चान्द्रायणानि विधीयन्ते। ब्रह्मकूर्चप्रायश्चित्तेन, अथवा गोत्रयेण गोत्रयं दत्वा शुद्धिः सिध्यति। विष्णोः स्तोत्रपाठेनापि दोषान्मुच्यते। एवं पुनः पुनः देवदेवो जनार्दनः एतद् उपदिष्टवान्। तदा सा देवी क्षणमेकं चेतनां प्राप्ता इदं वचनं प्रोवाच— "बहूनि प्रायश्चित्तकर्माणि लोकैः सदा कृतानि। किं तत्र साधनं येन त्वं जनैः प्रीयसे?" तदा श्रीवराहः प्रत्युवाच— "यो गङ्गायां स्नात्वा उपोषितः, स शुद्धिं लभते। तथापि, मथुरायां दोषेऽपि शुद्धिः अवश्यं भवति। सहस्रजन्मकृतदोषात् अपि स विमुक्तो भवति। श्रवणेन, मननदर्शनेन पापं नश्यति; मथुरा च वराहः च तुभ्यं प्रियौ। कथय मे सत्यं, देवेश, एतयोः किमुत्कृष्टं? भूमौ समुद्रपर्यन्तानि तीर्थानि सरांसि च के? ये मम स्वभावे नित्यं रता: ते कुब्जाम्रं सदा स्तुवन्ति। एकस्मिन्मार्गशीर्षे दिने, विष्णोः पवित्रद्वादश्यां, मम मथुरामण्डलं गुह्यादपि गुह्यतरं पुण्यम्। सर्वाणि तीर्थानि, कुब्जाम्रादीनि च निरन्तरं सम्प्राप्य, विश्रान्त्या विश्रान्तिः लभ्यते; अतः 'वराः' इति मम नाम। सर्वेषां गम्यस्थानां मध्ये मथुरा परमा गतिः। न सांख्येन, न योगेन, मोक्षः लभ्यते; नात्र संशयः। मथुरायां प्राणत्यागेन मोक्षः अवश्यं लभ्यते; मथुरात् तुल्यं तीर्थं नास्ति, न च केशवात् परो देवः।" एवं 'दोषप्रायश्चित्तमाहात्म्य' नामैकशतान्वष्टादशाधिकशततमोऽध्यायः श्रीमथुरामाहात्म्ये श्रीवराहपुराणे समाप्तः। श्रीवराहः पुनरुवाच— "शृणु, शुभे पृथिवि, यत् कदाचित् ध्रुवतीर्थे जाता। अस्मिन्पुर्यां कश्चन राजा आसीत्, धर्मात्मा सत्यनिष्ठश्च। तस्य द्विशतपत्नीः आसन्, सर्वाः कुलीनाः, सदाचारयुक्ताः, यथायोग्यं वृद्ध्याः। तासु एका चन्द्रप्रभा नाम, वीर्यवती वीरपुत्रमाता चासीत्। तासां तु सहचर्यः पत्नीनां धर्मनियमात् भ्रष्टाः आसन्। हे सुशोभने, सर्वाः स्वदोषैः नरकं पतिताः। कदाचित् तत्र महात्मा प्राणी अपि तस्मात् पतितः।