सुमन्तुः कुतूहलात् गर्त्तेश्वरं देवताम् उपगम्य तत्र धात्रेयिकां नाम स्त्रीं महता सम्मान्येन समीपम् आगच्छत्। लोभमोहाभिभूतः स तस्यै रत्नमालाः यथावत् दत्तवान्। देवतां दृष्ट्वा बहुशः बहुदानानि पुनः पुनः दत्तवान्। स तु कृष्णगङ्गयोः उद्गमे पवित्रस्थले नित्यं स्नानं कृतवान्। एवं तस्य अनुवर्तमानस्य षण्मासाः व्यतीताः। ततः स्वाश्रमवासिना कश्चन तं कृमिभिः आवृतं आगतम् अपश्यत्। यदा यदा स्नानं कृतवान्, तदा तस्य कृमिसम्पुटः पतितः। सुमन्तुः एतत् अद्भुतं दृश्यं बहुदिनानि साक्षात् अयच्छत्। चिन्तितः सुमन्तुः संशयेन तं प्रष्टवान्—"रात्रौ दिवा च किं करोषि? पञ्चालः ब्राह्मणपुत्रः वा वा व्यापारे तिष्ठसि?" स तु दक्षिणदेशात् आगत्य मथुरां प्राप्तः। स्नानानन्तरं महेश्वरं त्रिगर्त्तेश्वरं नाम दृष्टवान्। सुमन्तुः उक्तवान्—"अस्नातः कृमिभिः पूर्णः, स्नातः शुद्धः प्रकाशमानः। तव किञ्चित् महापापम् अस्ति, गूढमूलम्। कालिञ्जरस्पर्शेन तव शरीरम् शुद्धमिव दृश्यते। तव गूढपापम् निश्चित्य वद। पवित्रस्थले महात्म्यम् दृष्ट्वा तव हिताय पृच्छामि।" पृष्टः स तु न किमपि उक्तवान्, पुनः तेनैव मार्गे निर्गतः। "कः त्वम्, सौभाग्यशाली? कस्य कन्या त्वम्, सुश्रावणी, कस्य भूमेः आगता?" इत्येव सुमन्तुः प्रिया प्रति काले काले उक्तवान्। तस्य आग्रहं ज्ञाय सा कठिनेन उत्तरं दत्तवती। "पञ्चालस्य रम्या नगरी गङ्गायाः उत्तरतीरे स्थितम्। यदा दुर्भिक्षं भूमौ अभवत्, तदा आवां दक्षिणदेशं गतौ। तत्र मम पितुः पञ्च पुत्राः मया सह आसन्। कनिष्ठः मम भ्राता, ज्येष्ठः पञ्चमः। तस्य निर्गमने, मातापितरौ स्वगतम् प्राप्तवन्तौ। अत्र अहं स्नानपूजायाम् देवब्राह्मणानां नित्यं निरता। पतिता स्त्रीधर्मं आचरित्वा कुलं नष्टवती। अत्यन्तपापेन तं घोरं नरकं नीतवती। पूर्वं कुलं स्मृत्वा सा दुःखेन उच्चैः रुदितवती। तस्य विलापं श्रुत्वा तत्र स्त्रियः समागच्छन्। ताः विविधैः उपायैः तं पुरुषं पुनरुद्धृत्य जीवितवन्तः। ततः स सर्वं वृत्तान्तं महाकुलं च कथितवान्। अनन्तरं निषिद्धसंबन्धात् शोकितः अभवत्। यदि ब्राह्मणः ब्रह्महत्यायाम् वा सुरापानायाम् वा जातः, मातरं, गुरुपत्नीं, भगिनीं, कन्यां, स्नुषां च, ब्रह्महन्तारं, सुरापानं, स्त्रीहन्तारं, गुरुपत्नीं समागच्छन्तं च, श्रुत्वा पंचालिका केवलं ज्येष्ठं भ्रातरम् एव दृष्टवती। यत्र रत्नानि, वस्त्राणि, धनं, धान्यं च यद् अस्ति, तत्र तद् सर्वं आसीत्।