कदाचित् भगवतः शक्रस्य, शतक्रतोर्, दुर्वाससः शापेन मृत्युलोके निवासः निष्कृष्टः। तदा भूदरः तम् उक्तवान्—"त्वं स्वर्गात् अपसारितः मूढ," इति। ततो देवराजः सर्वैः देवैः सहितः मृत्युलोकम् उपागच्छत्। तदा दुर्जयेन भूमिः जिताऽभूत्, शतक्रतुश् च पराजितः; तस्मिन् समये, वाराणस्याः पूर्वदेशे, भारतवर्षे, स देवैः यक्षैः महोरगैः च सह स्थितः। तस्मिन् काले, विद्युत्सुश् च विद्युत्सा च योगमार्गमाश्रित्य, वातयोगकर्मणा दीर्घज्वरं सहन्ते स्म। श्रुत्वा तु दुर्जयस्य निधनम् स च सागरमध्ये स्थितिम् आप्तः, तौ चत्वारिंशद्भिः सेनाभिः संयुत्य, देवेषु प्रत्यगच्छताम्। तौ दानवौ महता सैन्येन हिमवतः शैले शरणं गत्वा तत्रैव स्थितवन्तौ। देवाः अपि महतीं सेनां संहृत्य, इन्द्रपदाभिलाषिणः, उत्सुकाः मंत्रणां चक्रुः। तत्र देवानां गुरु आङ्गिरसः प्रोवाच—"प्रथमं गोमेधयज्ञं कुरुत, ततः परं। सर्वेऽमृत्यवः संयुक्ताः यज्ञान् कुर्युः; मया एषा विधिः निर्दिष्टा, शीघ्रं क्रियताम्।" इति। तेनोदिताः देवाः तदा गावः पशूंश्च यज्ञार्थं सुसंस्कृत्य, तेषां रक्षणार्थं सरमां नियुक्तवन्तः। ताः गावः देवेषु अनुपस्थितेषु, सरमया हिमवतः शैले रक्ष्यमाणाः, दानवानां देशं प्राप्नुवन्। ताः दृष्ट्वा, दानवाः शुक्राचार्यं पप्रच्छुः—"गावोऽयं यज्ञार्थं, देवाः च ब्रह्मा च सरमया रक्ष्यन्ते, देवेषु अनुपस्थितेषु। किं कर्तव्यम्?" इति। तदा शुक्रः तान् दानवान् उवाच—"शीघ्रम् एतान् गावः गृह्णीत, विलम्बः न कार्यः।" इत्युक्त्वा, दानवाः ताः गावः यथेष्टं जगृहुः। सरमा तु तासां मार्गं अनुसंधातुम् उद्युक्ता अभवत्। सा पश्यति यः ताः गावः दैत्यपुत्रैः शैलं नीताः; दानवाः अपि तां शुनां द्रष्ट्वा, विशेषेण तस्याः गमनं जानन्तः, सौम्यैः वाक्यैः ताम् उपगम्य, "हे सरमे शुभे, एतान् गावः दुहित्वा पयः पिब," इति प्राहुः। तेन तया तद् पयः पीतम्; दानवश्रेष्ठैः सा तदवसरं प्राप्तवती। "साध्वी, एतान् गावः देवपतये मा निवेदय," इत्युक्त्वा, तां वनं विससर्जुः। मुक्ता सा शीघ्रं कम्पमाना देवान् प्रति जगाम; इन्द्रं प्रणम्य स्थितवती। तदा मरुतः, इन्द्रेण नियुक्ताः, दिव्यया शुन्या सह गुप्तया मार्गे गताः। ते सूक्ष्मरूपेण शीघ्रं प्रस्थिताः; शैले समागत्य, इन्द्राय प्रणम्य स्थिताः। इन्द्रः तां पप्रच्छ—"सरमे, गावः कुत्र?" सा च "न जानामि," इत्युक्तवती। तदा इन्द्रः कोपसमन्वितः मरुतः पप्रच्छ—"यज्ञार्थं गावः कुत्र?" इत्यपि शुनिम् अपृच्छत्। तदा मरुतः शैले, सरमायाः कृत्यं सविस्तरं कथयामासुः। इन्द्रः तदा क्रोधात् उत्थाय, शुनिं पादेन ताडयामास; "मूढे, त्वं पयः पीत्वा, गावः दानवैः नीताः," इत्युक्त्वा, सरमां शैले पादेन ताडितवान्। तस्याः पादताडनात् इन्द्रस्य, मुखात् पयः प्रवाहितम्; तेन पयसा सा शुनिः गावः यत्र तत्र गतवती। ततः इन्द्रः सेनया सह तत्र शैले प्रस्थितः। तत्र गत्वा, इन्द्रः ताः गावः दानवैः नीताः दृष्टवान्; दानवाः तु ताः दृढं रक्षन्तः। तदा सेनाभिः तेषां दानवानां संहारः कृतः; ते च गावः परित्यज्य स्वस्वरूपे प्रत्यागतवन्तः। ततः प्रमुदितैः स्वजनैः परिवृतः, महेन्द्रः ताः गावः पुनः प्राप्तवान्, महतीं प्रीतिम् अनुभूतवान्। स तदा सहस्रशः विविधान् यज्ञान् अकरोत्; तैः नित्ययज्ञैः इन्द्रस्य बलं वर्धितम्। ततः बले समृद्धे, इन्द्रः देवसेनां प्रोवाच—"शत्रुद्वंशनाय शीघ्रं सज्जन्ताम् देवाः।" इति। तेनोदिताः देवाः त्वरया शस्त्राणि गृहित्वा, इन्द्रेण सह दानवानां विनाशाय प्रस्थिताः। ते शीघ्रं युद्धं कृत्वा असुरसेनां विजित्य, असुरान् पराजितवन्तः; शेषाः भीताः मोहिता वा सागरजलम् प्रविविशुः। ततः देवराजः लोकपालैः सह स्वर्गं जगाम; यथापूर्वं तं दिव्यं ऐश्वर्यं इन्द्रः पुनरनुभूतवान्। एवं यः नित्यं सम्यक् एतत् चरितं शृणोति, स गवां मेधस्य फलं प्राप्नोति। यः राजा राज्यभ्रष्टः, एकचित्तः एतत् शृणोति, स इन्द्रवद् स्वं राज्यं पुनः लभते। अथ भूः पप्रच्छ—"भगवन्, तस्मिन् काले रत्नेषु ये महात्मानः जाताः, तेषां कं वरं भगवतः त्रेतायां दत्तम्? के ते राजानः भविष्यन्ति, कथं च उत्पत्स्यन्ते, किं कर्म कृतवन्तः, पृथक् नामानि च वद।