श्राद्धकर्मणि त्रयाणि शुद्धानि भवन्ति—दुहितुः पौत्रः, कुशः, तिलाः च; तथा रजतस्य दानं, सत्कारः च अन्ये च तद्विधाः। श्राद्धं कुर्वता क्रोधः, यात्रायाः आरम्भः, शीघ्रता च वर्जनीया; एतेषां त्रयाणां नियमः भोक्त्रापि कर्तव्यः, द्विजश्रेष्ठ, अत्र संशयः नास्ति। यः यथाविधि श्राद्धं कुर्यात्, तेन विश्वे देवाः, पितरः, मातामहाः, सर्वं मानुषवंशं च पोष्यते। पितृगणाः सोमेन धार्यन्ते, चन्द्रः च योगस्य आधारः; अतः योगयुक्तेन श्राद्धेन स्तुतिः क्रियते, द्विजोत्तम। सहस्रं ब्राह्मणानां यद्यपि स्यात्, योगी तेषां पुरतः स्थितः चेत्, स एव सर्वान् प्रतिग्राहीन् यजमानं च त्रायते, द्विजोत्तम। एषा कथा मम पूर्वे काले सनत्कुमारात् श्रुता, तथा वायोः, देवानां मध्ये शम्भोः च। ऋषिपुत्रेण मैत्रेयेण च इयं पूर्वं कथिता; यथाक्रमं भविष्यति, तथा त्वां सम्यक् आख्यातवान्, द्विजोत्तम। एषा पितृकर्मणः सामान्यविधिः सर्वेषु पुराणेषु; एतस्य क्रमेण कर्मणः ज्ञानेन बन्धनात् विमुच्यते। एतेषां आश्रयणेन दृढव्रताः मुनयः मोक्षं प्राप्तवन्तः; अधुना गोमुखस्य मार्गेण त्वमपि एवं परमः भव। एवमेतत्, द्विजोत्तम, यथापृष्टं भक्त्या त्वां आख्यातम्; पितॄन् सम्पूज्य, हरौ ध्यानं कुर्यात्—किं अन्यत्? एततः श्रेष्ठं पितृकर्म नास्ति, नूनम्। एवं श्रुत्वा, श्रीवराहः उवाच—एतस्मात्, हे पृथिवि, महर्षिः मार्कण्डेयः, प्राज्ञः, तव स्मरणेन पितृकर्मणः शतजन्मनाम् च अनुस्मृतः। पृथिव्या उक्तम्—भगवन्, कः अयं गौरमुखः? सः अन्यजन्मनि कः आसीत्? कथं च स्मृतवान्, किम् च कृतवान् सः महात्मा? श्रीवराहः उवाच—अन्यजन्मनि सः भृगुः एव आसीत्, हे ब्रह्मन्; अयं च मार्कण्डेयः महर्षिः तस्य वंशजः। पूर्वं ब्रह्मणा उक्तं यत् त्वं पुत्रैः प्रबोधितः उत्तमं स्थानं प्राप्स्यसि; तेन मार्कण्डेयः स्मारितः। सः सर्वाणि जन्मानि स्मृत्वा, कृतानि च चिन्तयन्, शृणु, सुन्दरि, संक्षेपतः वक्ष्यामि। एवं द्वादशवर्षाणि पितृणां श्राद्धं कृत्वा, सः मुनिः ततो हरिं स्तोतुं आरभत। प्रभासे, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धे तीर्थे, गौरमुखः तत्र स्थित्वा, दैत्यविनाशिनं देवम् स्तोतुं प्रवृत्तः। गौरमुखः उवाच—महेन्द्रं, रिपुवीर्यविनाशनं, शिवं, नारायणं, ब्रह्मविदां आधारं, आदित्यचन्द्राश्विभिः सहितं, आदिदैत्यहन्तारं हरिं सदा स्थितं स्तोष्यामि। यो वेदविनाशकाले मत्स्यरूपं धारयामास, यस्य महद्वपुः पृथिवीं धारयत्, यः दीप्तपुच्छः विद्युत्प्रभः, सः देवशत्रूणां प्रथमविनाशकः। क्षीरसागरमन्थनाय कूर्मरूपं धारयित्वा, मन्दराचलम् उद्वहन्, सः आदिपुरुषः, देवानां स्वामी, दैत्यहन्ता, सः मां पातु। वराहरूपेण, पृथिव्याः तले तले प्रविश्य, महात्मा, यज्ञमूर्तिः, देवसिद्धैः पूजितः, सः आदिदैत्यहन्ता मां पातु। नृसिंहरूपं, कालातीतं, योगिनां श्रेष्ठं, तीक्ष्णाननं, सुवर्णदीप्तिप्रभं, रत्नालयं दानवविनाशनं, सः मां पातु। बलिं यज्ञं विनाशयितुं स्वं योगरूपं गूढं धारयित्वा, दण्डाजिनयुतं, पुनः पादेन पृथिवीं व्याप्य, सः मां पातु। एकविंशतिवारं भूमिं विजित्य, कश्यपाय दत्तवान्, जमदग्निसुतः, बलवान्, साधुपालकः, हिरण्यगर्भः, दानवविनाशकः, सः मां पातु। यस्य मूलरूपं चतुर्विधं, हिरण्यगर्भसदृशं, रामादिरूपैः नानाविधं रूपं धारयन्, दानवविनाशकः, सः मां पातु। चाणूरकंसादिदानवभीतये, देवत्राणाय, वासुदेवः सर्वयुगे, प्रतियुगे अद्भुतरूपधारी; कल्किरूपेण, महात्मा, वर्णव्यवस्थां स्थापयिष्यति। नित्यः, ब्रह्ममयः, सनातनः, यस्य रूपं न देवाः, न सिद्धाः, न दानवाः पश्यन्ति, ज्ञानमार्गं त्यक्त्वा; तथापि तं नानाविधं पूजयन्ति। मत्स्यादिरूपेण, चराचरेषु सञ्चरन्, सः मां पातु। नमः नमः परपुरुषाय! पुनः पुनः नमः ते! पुरतः च पृष्ठतः च नमः; मोक्षपदं नय माम्—नमः ते! एवं स्तुवन्तं तं योगिनं, चक्रगदाधरः भगवान् साक्षात् समक्षं प्रादुरासीत्। तं दृष्ट्वा, मुनेः चित्तं, अविचलितं, स्वदेहे स्थितं, उदतिष्ठत्; सः नित्यं ब्रह्म प्राप्य, दिव्यमात्मानं लयं प्राविशत्, यः मोक्षः इति प्रसिद्धः। तदा पृथिव्या उक्तम्—तस्मिन्काले, देवेन्द्रः शतक्रतुः, दुर्वाससः शापेन, सुप्रतीकपुत्रेण मनुष्येषु वसिष्यसि इति। भूधरस्य वचनेन—'त्वं स्वर्गात् पतितः, मूढ'—इन्द्रः, सर्वैः देवैः सह, मानुषलोकं प्राप। तत्र सः, दुष्प्रापः, भगवता, योगिनां श्रेष्ठेन, पराजितः, किमकरोत्? तदा विद्युस्तु, विद्युच्चा च, स्वर्गे किमकरोताम्, इति पृथिव्या पृष्टम्। श्रीवराहः उवाच—दूर्जयेन पृथिवी विजयिता, शतक्रतुः पराजितः; तदा भारतवर्षे, वाराणस्याः पूर्वे, सः देवैः, यक्षैः, महोरगैः सह स्थितः। विद्युस्तु, विद्युच्चा च, योगमार्गं आश्रित्य, वायुप्रयमकर्मयोगजनितं दीर्घज्वरं सहन्वन्तौ। दूर्जयस्य मृत्युः श्रुत्वा, सः सागरमध्ये स्थितः इति ज्ञात्वा, चतुर्विधबलं समाहूय, देवेषु प्रस्थितवन्तौ। तौ दानवौ, महाबलसमेत्य, हिमवति शरणं गत्वा तत्र स्थितवन्तौ। देवाः अपि, महाबलं समाहूय, सज्जीकृत्य, इन्द्रपदकामनया, उत्साहेन मन्त्रयन्ति। तत्र देवानां गुरुः, आङ्गिरसः ऋषिः, उवाच—'प्रथमं गोमेधं यज्ञं कुरुत, ततः परं।