ततः श्राद्धकर्मणि श्रद्धालुर्भवत्, यः पितृस्थानतो जलं गृहीत्वा, तेनैव पवित्रेण जलकणेन मातामहादिभ्यः पिण्डान् दद्यात्, दक्षिणदिशि कुशेषु पुष्पधूपादिभिः समलङ्कृतान् स्थापयित्वा। प्रथमं पिण्डं स्वपितरं प्रति, शेषाणां साक्षात्सन्निधौ, द्वितीयं पितामहाय, तृतीयं च प्रपितामहाय समर्पयेत्। कुशमूलदेशे चाङ्गुलीः सुगन्धितैः लेपनैः स्नेहपूर्वकं मर्दयित्वा, मातामहादिभ्यः अपि गन्धमाल्यादिभिः पूजां विधाय, द्विजश्रेष्ठान् सम्पूज्य, तदनन्तरं पितृभ्यः श्रद्धया आचमनीयजलं दद्यात्, एकचित्तेन। ततः "स्वस्ति भवतु" इति आशीर्वचनपूर्वकं शक्त्यनुसारं दक्षिणां दद्यात्; दत्तदक्षिणानन्तरं वैश्वदेवमन्त्रं जपेत्—"विश्वे देवाः प्रीयन्ताम्" इति। यदा ब्राह्मणाः "एवं भवतु" इति वदन्ति, तदा तेषां आशीर्वादं यथायोग्यं याचेत; ततः, हे बुद्धिमन्, देवतानां तदनन्तरं पितृणां विसर्जनं कुर्यात्। एवं मातामहादीनामपि देवैः सह तदनुक्रमः निर्दिष्टः—भोजनं, शक्त्यनुसारं दानं, विसर्जनं च; शौचस्नानात्पूर्वं द्विजातिभ्यः एतत् कर्तव्यम्। प्रथमं पितृणां, ततः मातामहादीनां स्नेहपूर्वकं विसर्जनं विधाय, तान् सन्मान्य, प्रार्थ्य, तेषां अनुमतौ गृहद्वारपर्यन्तं अनुगम्य निर्गच्छेत्। ततः वैश्वदेवनित्यकर्म आचरित्वा, तदनन्तरं मान्यैः, परिचारकैः, बान्धवैः सह स्वयं भोजनं कुर्यात्। एवं पितृमातामहयोः श्राद्धं कर्तव्यमिति विद्वांसः; श्राद्धबलोपजीविनः पितरः सर्वान् कामान् ददाति। तत्र त्रयः शुद्धाः—दुहितुः पौत्रः, कुशा, तिलाः; तथा रजतदाना, सत्कारः, इत्यादयः अपि। क्रोधः, यात्रा, शीघ्रता च श्राद्धकर्ता त्यजेत्; एते एव भोजके अपि, हे द्विजोत्तम, न संशयः। विश्वे देवाः, पितरः, मातामहाः, सर्वे च मानववंश्या ये श्राद्धं सम्यक् कुर्वन्ति तैः पुष्यन्ति। सोमेन पितृगणः तिष्ठति, योगेन चन्द्रः; तस्मात् योगयुक्तेन श्राद्धं प्रशस्यते। सहस्रं ब्राह्मणानामपि, यदि योगी तत्र तिष्ठति, स तु सर्वान् भोक्तॄन् यजमानं च उद्धरेत्। एषा कथा मया पूर्वे काले सनत्कुमारात् श्रुता, वायोः, शम्भोः च देवेषु, तथा ऋषिपुत्रात् मैत्रेयात्; यथाक्रमं भविष्यति, तथैव मया ते कथिता, हे द्विजोत्तम। एष सामान्यः पित्र्यकर्मविधिः सर्वेषु पुराणेषु; एषां क्रमज्ञानः बन्धनात् मुच्यते। एतेषां आधारात् दृढव्रताः मुनयः मोक्षं प्राप्तवन्तः; अद्य त्वं अपि गोमुखमार्गेण एवं परमः भव। एवं, हे द्विजश्रेष्ठ, यथापृच्छः, भक्त्या मया ते कथितम्; पितॄन् पूज्य, हरौ ध्यानं कुर्यात्—किमपरं वक्ष्यामि? एतत्पित्र्यकर्मात् परं नास्ति, नूनम्। एवं श्रुत्वा, श्रीवराह उवाच—"एतच्छ्रुत्वा, हे पृथिवि, महर्षिः मार्कण्डेयः, जागरूकः, त्वया पित्र्यकर्मणि शतजन्मस्मृतिं च प्राप्तः।" पृथिव्युवाच—"भगवन्, कः स गौमुखः? स पूर्वजन्मनि कः स्मृतः? कथं च स्मृत्वा, किं चकार स धर्मात्मा?" श्रीवराह उवाच—"स पूर्वजन्मनि भृगुः एवाभूत्, हे ब्रह्मन्; अयं च मार्कण्डेयः महर्षिः तस्यैव वंशजः। पूर्वं ब्रह्मणा उक्तं यत् त्वं पुत्रैः स्मारिता उत्तमां स्थितिं प्राप्स्यसि; एवं मार्कण्डेयः अपि स्मारितः। स सर्वाणि जन्मानि स्मृत्वा, यत्कृतं तदपि अनुस्मृत्य, शृणु, संक्षेपेण वक्ष्यामि। एवं द्वादशवर्षाणि पितृभ्यः श्राद्धं कृत्वा, स ऋषिः ततः हरिं स्तोतुं प्रचक्रमे। प्रभासे तीर्थे त्रिलोक्यविख्याते, गौमुखः तत्र स्थित्वा दैत्यनाशिनं देवम् स्तोतुं आरब्धवान्। स उवाच—"महेन्द्रं शत्रुविजयं, शिवं, नारायणं, ब्रह्मविदां मूलं, आद्यं, सूर्यचन्द्राश्विभिः सहितं, प्राचीनं दैत्यहन्तारं हरिं सदा विद्यमानं स्तोष्यामि।" "यो वेदविनाशकाले मत्स्यरूपं गृहीत्वा, महतीं पृथिवीं धारयन्, दीप्तपुच्छः, विद्युत्समप्रभः, देवशत्रुविनाशकः प्रथमः—" "मन्थनार्थं कूर्मरूपं गृहीत्वा, गिरिं धारयन्, स आदिपुरुषः, हितकामः, सुरेशः, दैत्यहन्ता—स मामवतु।" "वराहमूर्तिः, भूमिम् अधस्तात् अधस्तात् प्रविश्य, महात्मा, यज्ञस्वरूपः, देवसिद्धैः पूजितः—स प्राचीनो दैत्यहन्ता मामवतु।" "यो नरसिंहरूपं कालातीतं, योगिषु भीषणं, क्रूरमुखं, सुवर्णकान्तिं, रत्नालयं दानवविनाशनं—स नः पातु।" "यो बलिं यज्ञविघाताय स्वयोगरूपं गूढं गृहीत्वा, दण्डदर्भाजिनचिह्नितः, पुनः पादेन पृथिवीं व्यतिक्रामत्—स पातु।" "एकविंशतिवारं जगत् जित्वा, कश्यपाय दत्तवान्, जमदग्निसुतः, साधुपालकः, हिरण्यगर्भः, दानवविनाशनः—स पातु।" "यस्य चतुर्विधमादिरूपं हिरण्यगर्भसदृशं, रामाद्याकारैः नानारूपाणि गृहीत्वा दानवविनाशनः—स नः पातु।" "यो चाणूरकंसादिदैत्यभीत्यान्, देवत्राणाय, सर्वयुगे वासुदेवो भवति, प्रत्येककाले दिव्यरूपधारी; प्रत्येकयुगे कल्किरूपेण, बहुरूपधारी वर्णव्यवस्थां स्थापयिष्यति।" "नित्यः, ब्रह्ममयः, प्राचीनः, यस्य रूपं देवा न पश्यन्ति, न सिद्धाः, न दानवाः, ज्ञानमार्गं परित्यज्य; तथापि तं नानाविधैः पूजयन्ति। स मत्स्यादिरूपधारी, प्राणिषु विचरन्, नः पातु।" "नमो नमः पुरुषोत्तमाय! पुनः पुनः नमः ते! अग्रे पृष्ठे च नमः; माम् मोक्षपदं नय—नमस्ते!" एवं स्तुवति तस्मिन्, स भगवान् चक्रगदाधरः प्रत्यक्षं तस्य महर्षेः समाधिस्थस्य पुरतः प्रादुरासीत्। तं दृष्ट्वा, ऋषेः चित्तं स्वदेहे स्थितम् अचञ्चलम्, तद्वै शाश्वतं ब्रह्म प्राप्त्वा, दिव्यात्मा सायुज्यं प्राप, यन्मोक्षलक्षणं स्यात्।