ततः श्रद्धायुक्ताः ब्राह्मणाः मनःप्रसादेन, मौनेन, सन्तुष्टमुखैः, समाहितचित्तैः भोजनं कुर्वन्ति स्म। दातारः च भक्त्या, कोपं वा शीघ्रतां वा विना, तान् सन्तोषयन्ति स्म। तदनन्तरं, पापत्रयविनाशाय मन्त्रान् जपित्वा, तिलान् भूमौ प्रक्षिप्य, ते उत्तमब्राह्मणाः पितृस्तोत्राणि पठन्ति स्म। तत्र, "मम पिता, पितामहः, प्रपितामहश्च, ये हविर्भिः पुष्टस्वरूपाः, अद्य तृप्तिम् अवाप्नुयुः। ये च ब्राह्मणशरीरेषु वर्तमानाः, अद्य तृप्तिम् अवाप्नुयुः। ये च मया भूमौ पिण्डैः समर्पिताः, तैः तृप्तिम् अवाप्नुयुः। ये च भक्त्या मया अत्रोक्तेन, तैः तृप्तिम् अवाप्नुयुः।" इति मन्त्राः उच्चर्यन्ते स्म। तथा, "मम मातामहः, तस्य पिता, तस्य च पितरः, तृप्तिम् अवाप्नुयुः। सर्वे देवाः परमसन्तोषं प्राप्नुयुः। दुष्टात्मानः विनश्यन्तु।" इत्यपि प्रार्थ्यते स्म। तत्र यज्ञेश्वरः, अक्षरात्मा, देवपितृहोत्रभुङ् हरिः, सन्निहितः सन्, तस्य सन्निधानेन सर्वे दैत्याः, असुराश्च क्षणेन पलायन्ताम् इति प्रार्थना क्रियते स्म। यदा ब्राह्मणाः तृप्ताः भवन्ति, तदा भूमौ शिष्टं भोजनं, आचमनीयं च, एकवारं वा पुनःपुनः वा, दातव्यं भवति। तेषां पूर्णतृप्तौ, तेषां अनुमतिं लब्ध्वा, एकचित्तः भूमेः पिण्डान् जलसमेतान् संगृह्णीयात्। ततः पितृस्थलेन जलस्य, तेनैव जलहस्तेन, मातृपक्षीयपितृभ्यः पिण्डदानं कर्तव्यम्। दक्षिणायां कुशेषु, पुष्पधूपादिभिः समलङ्कृत्य, तान् पिण्डान् स्थापयेत्। प्रथमं पिण्डं स्वपितरि, शेषाणां साक्षात्सन्निधौ, ततोऽन्यं पितामहे, ततोऽपि प्रपितामहे दातव्यः। कुशमूले, सुगन्धद्रव्यैः, मर्दनसुखेन, भृङ्गारादिभिः बाह्वोः लेपनं कर्तव्यम्। तथा मातृपक्षीयपितृभ्यः, गन्धमाल्यादिभिः अपि समर्पणम् आचरितव्यम्। ततः द्विजश्रेष्ठान् पूजयित्वा, श्रद्धया, एकचित्तः, पितृभ्यः प्रथमम् आचमनीयं दद्यात्। ततोऽनन्तरं "शिवमस्तु" इति आशीर्वचनं कृत्वा, शक्त्या दानं दद्यात्। दत्त्वा तु दानं, वैश्वदेवमन्त्रान् पठेत्—"सर्वे विश्वे देवाः प्रीयन्ताम्" इति। यदा ब्राह्मणाः "एवं अस्तु" इति वदन्ति, तदा तेषां आशीर्वादं यथोचितं याचेत। अनन्तरं, देवतानां विसर्जनं, ततोऽन्यं पितृणां प्रथमं विसर्जनं कुर्यात्। एवमेव मातामहानां देवैः सहितानां, भोजनदानविसर्जनादिषु, स्नानात्पूर्वं, द्विजातिभ्यः कर्तव्यम्। प्रथमं पितृणां, ततः मातामहानां, स्नेहपूर्णवचनैः विसर्जनं कृत्वा, तान् पूज्य, प्रार्थ्य, तेषां अनुमत्याऽनु द्वारपर्यन्तं अनुगच्छेत्। ततः वैश्वदेवनित्यकर्म कृत्वा, ततः पूज्यैः, परिचारकैः, बन्धुभिः सह, स्वयमपि भोजनं कुर्यात्। एवं पितृमातृपक्षीयपितृणां श्रद्धं कर्तव्यम्। श्रद्धापुष्टाः पितरः सर्वान् कामान् ददति। श्रद्धायां त्रयः शुद्धाः—दौहित्रो, कुशः, तिलाश्च; रौप्यदानं, मानप्रदर्शनं चापि विशुद्धानि। कोपः, यात्रा, शीघ्रता च श्रद्धायां त्याज्याः; एते एव भोक्तुः अपि, द्विजोत्तम, न संशयः। विश्वे देवाः, पितरः, मातामहाश्च, सर्वमानववंशश्च, यः श्रद्धां सम्यक् करोति, तेन पुष्यन्ते। सोमेन पितृगणः तुष्यति, योगेन चन्द्रमा आधारः; अतः योगयुक्तया श्रद्धया यज्ञः प्रशस्यते। सहस्रं ब्राह्मणानां अपि, यदि योगी तेषां पुरतः तिष्ठति, स तान् सर्वान् प्रतिग्राहकान् यजमानं च उद्धरति, द्विजोत्तम। एषा कथा मम पूर्वे काले सनत्कुमारात्, वायोः, शम्भोः च श्रुता। ऋषिपुत्रात् मैत्रेयात् अपि श्रुता; यथाक्रमं भविष्यति, तथा ते कथितम्, द्विजोत्तम। एषा सर्वेषु पुराणेषु सामान्यः पितृयज्ञः; एतत्क्रमं विज्ञाय, बन्धनात् विमुच्यते। एतदाश्रित्य, दृढव्रताः ऋषयः मोक्षं प्राप्तवन्तः; अधुना, गोमुखमार्गेण त्वमपि एवं परमः भव। एवं ते भक्त्या पृष्टः, द्विजोत्तम, मया उक्तं; पितृपूजां कृत्वा, हरौ ध्यानं कुर्यात्—किं अन्यत्? एषः पितृयज्ञः परमः, नान्यदस्ति, न संशयः। एवं श्रुत्वा, श्रीवराहस्य वचः, महर्षिः मार्कण्डेयः, प्राज्ञः, त्वया पृथिव्या पितृयज्ञस्य, शतजन्मनाम् च, स्मरणं प्राप्तः। पृथिवी उवाच—"भगवन्, कः अयं गौरमुखः? सः अन्यजन्मनि कः स्मृतः? कथं च स्मृतवान्, किम् कृत्वा सः महात्मा?" श्रीवराह उवाच—"सः अन्यजन्मनि भृगुः एव आसीत्, हे ब्रह्मन्; अयं मार्कण्डेयः तस्य वंशजः। ब्रह्मणा पूर्वं उक्तं यत् त्वं पुत्रैः जागरिता, शुभं स्थानं प्राप्स्यसि; एवं मार्कण्डेयः स्मारितः। सः सर्वाणि जन्मानि स्मृत्वा, कृतानि अपि अनुस्मृत्य, शृणु, शोभने, अहं संक्षेपेण कथयामि।" एवं सः द्वादशवर्षाणि पितृयज्ञं कृत्वा, ततः हरिं स्तोतुम् आरब्धवान्। प्रभासे पुण्यस्थले, त्रिलोक्यविख्याते, गौरमुखः तत्र स्थित्वा, दैत्यनाशिनं देवम् ईडितुम् आरब्धवान्। गौरमुखः उवाच—"अहं महेन्द्रं, रिपुमानमर्दनं, शिवं, नारायणं, ब्रह्मविदां मूलं, आद्यं, सूर्यचन्द्राश्विनैः सह स्थितं, प्राचीनं दैत्यहन्तारं, हरिं, नित्यस्थितं, स्तोष्यामि।" "यो वेदविनाशकाले मत्स्यरूपं धारयामास, यस्य महत् शरीरं पृथिवीं धारयामास, यस्य दीप्तिपुच्छः विद्युत्सदृशः आसीत्, देवशत्रूणां प्रथमविनाशकः—" "यो क्शीरसमुद्रमन्थनाय कूर्मरूपं धारयामास, गिरिं च बिभ्रद् आसीत्, सः आदिपुरुषः, हितकाम्यया, देवेशः, दैत्यहन्ता, सः मां पातु।" इत्येवं पितृयज्ञस्य विधानं, गौरमुखस्य पूर्वजन्मस्मरणं, तस्य हरिस्तुतिप्रवृत्तिं च, पुराणोक्त्या सम्यग् संप्रवृत्तम्।