एकदा श्राद्धकर्मणि विधिपूर्वकं यथाक्रमं कर्तव्यं विधानं महर्षिभिः उपदिष्टम्। तत्र पञ्चाग्निसंयुक्तः, शिष्यः, बान्धवः, मातापितृभक्तः—एते ब्राह्मणाः श्राद्धे नियुक्तव्याः। यस्तु मित्रद्रोही, विकृतनखः, कृष्णदन्ती ब्राह्मणः, कन्याप्रदूषकः, अग्निहीनः, सोमविक्रेता च—एते नियुक्तव्याः न स्युः। शप्तः, चौरः, निन्दकः, ग्रामपुरोहितः, वेतनार्थं शिक्षयन्, वेतनार्थं शिक्षितः च—एते अपि नियुक्तव्याः न। अन्यस्य पूर्वपत्नीं परिणीतः, मातापितरौ उपेक्ष्य, नीचस्त्रीसम्बद्धः वा तस्य पतिः, देवालयपुरोहितः च—एते श्राद्धे नियुक्तव्याः न स्युः। प्रथमदिने, विद्वान् श्रेष्ठब्राह्मणान् आमन्त्रयेत्; आमन्त्रणं विना यथागतं तपस्विनं गृहे भोजनं दद्यात्। आगतान् ब्राह्मणान् पादप्रक्षालनादि कृत्वा, शुद्धहस्तेन, शुद्धीकृत्य, आसने स्थापयेत्। ततोऽपि, पितृभ्यः देवताभ्यः च यथायोग्यं युग्मान् नियुक्त्वा, अथवा प्रत्येकं देवतायै प्रत्येकं पितृभ्यः नियुक्त्वा, श्राद्धं कुर्यात्। मातामहस्य श्राद्धं वैश्वदेवकर्मणा सह भक्त्या कुर्यात्, अथवा केवलं वैश्वदेवकर्म, विधिना। देवताभ्यः ब्राह्मणान् पूर्वाभिमुखं भोजयेत्, पितृभ्यः मातामहभ्यः च उत्तराभिमुखं। केचित् द्विजश्रेष्ठाः श्राद्धं पृथक् कर्तव्यम् इति वदन्ति; अन्ये महर्षयः एकेन पाकेन सह कर्तव्यम् इति। आसनार्थं कुशान् दत्वा, विधिवत् पूजया सम्मान्य, देवतानां अनुमतिं प्राप्त्वा, आवाहनं कुर्यात्। देवतानाम् अर्घ्यं यवोदकेन विधिना दद्यात्; गन्धधूपदीपं च यथानियमं दद्यात्; पितृभ्यः सर्वं अपसव्येन आयोजयेत्। ततः अनुमति प्राप्त्वा, द्विधा विभक्तं दर्भं दत्वा, मन्त्रैः पितृणां आवाहनं कुर्यात्; अर्घ्यादि तिलोदकेन अपसव्येन दद्यात्। तस्मिन्नेव काले, यदि अतिथिः अन्नकामनया आगच्छेत्, ब्राह्मणयात्रिकः, ब्राह्मणानाम् अनुमतिं प्राप्त्वा, इच्छया तं सत्कुर्यात्। योगिनः विविधरूपधारिणः भूमौ विचरन्ति, जनहिताय, तेषां स्वरूपं न ज्ञायते। तस्मात् श्राद्धकाले आगतम् अतिथिं सत्कुर्यात्; यदि अतिथिः द्विजश्रेष्ठः न पूज्यते, श्राद्धस्य फलं नश्यति। तत्र लवणक्षाररहितं स्वादिष्टं भोजनं अग्नौ समर्पयेत्; ब्राह्मणानाम् अनुमतिं प्राप्त्वा, त्रिः कर्तव्यम्। प्रथमं हविः ‘स्वाहा’ इत्युक्त्वा अग्नये, पितृप्रवाहकाय दद्यात्; ततः सोमाय, पितृसम्बद्धाय दद्यात्। तृतीयं हविः वैवस्वताय दद्यात्; शेषं यत् किंचित् ब्राह्मणपात्रेषु स्थापयेत्। ततः सुपक्वं, काम्यं, विधिपूर्वकं भोजनं दत्वा, ‘यथेष्टं भुज्यताम्’ इति सौम्यवाक्येन ब्राह्मणान् प्रार्थयेत्। ते एकाग्रचित्ताः, मौनं कृत्वा, प्रसन्नमुखाः, तुष्टाः, श्रद्धया, कोपात् शीघ्रतया वा रहितम्, भोजयेत्। ततोऽपि, अशुभनिवारणमन्त्रान् पठित्वा, भूमौ तिलान् विचर्य, ब्राह्मणश्रेष्ठाः पितृसूक्तानि पठन्ति। ‘मम पिता, पितामहः, प्रपितामहः, हविसंवर्धितरूपाः, अद्य तृप्तिं यान्तु।’ ‘मम पिता, पितामहः, प्रपितामहः, ब्राह्मणशरीरे स्थिताः, अद्य तृप्तिं यान्तु।’ ‘मम पिता, पितामहः, प्रपितामहः, भूमौ समर्पितैः पिण्डैः तृप्तिं यान्तु।’ ‘मम पिता, पितामहः, प्रपितामहः, श्रद्धया उक्तेन तृप्तिं यान्तु।’ ‘मम मातामहः, तस्य पिता, तस्य पितरः, तृप्तिं यान्तु; सर्वे देवाः परां तुष्टिं यान्तु; पिशाचाः विनश्यन्तु।’ हरिः, यज्ञेश्वरः, अक्षरात्मा, देवपितृहविसंहिता, अत्र स्थितः; तस्य सन्निधाने सर्वे दानवाः, असुरा च, त्वरितं प्रच्याव्यन्ताम्। ब्राह्मणाः तृप्ताः सन्तः, भूमौ शेषभोजनं दद्यात्, आचमनार्थं जलं एकवारं वा पुनः पुनः दद्यात्। तेषां पूर्णतृप्तौ अनुमतिं लब्ध्वा, एकाग्रचित्तः भूमौ पिण्डं जलसमेतं संगृह्येत्। पितृस्थलेन जलं, तेनैव जलपुष्पेण, मातृपितृणां पिण्डं दक्षिणतो दर्भे, पुष्पधूपादिभिः अलङ्कृतं स्थापयेत्। प्रथमं पिण्डं स्वपितरं दद्यात्, शेषस्य साक्ष्ये; अन्यं पितामहे, अन्यं प्रपितामहे। दर्भस्य अधः, बाहूं तैलमर्दनं कृत्वा, तैलमर्दनस्य सुखेन तुष्टिं यच्छेत्; मातृपितृणां अपि गन्धमाल्यादिभिः तुष्टिं यच्छेत्। द्विजश्रेष्ठान् पूज्य, भक्त्या पितृणां आचमनार्थं जलं दद्यात्, एकचित्तः। ‘भद्रम् अस्तु’ इत्युक्त्वा, यथाशक्ति दानं दद्यात्; दानं दत्वा वैश्वदेवमन्त्रं पठेत्—‘सर्वे विश्वे देवाः तुष्टाः स्युः’ इत्येव वदेत्। ब्राह्मणाः ‘एवं स्यात्’ इति वदन्ति चेत्, तेषां आशीर्वादं याचेत्; तदनन्तरं, देवतान्, ततो पितृणां प्रथमं विसर्जयेत्। एवं मातामहभ्यः, देवैः सह, भोजनं, दानं, विसर्जनं च, स्नानपूर्वं द्विजातिभ्यः कर्तव्यम्। प्रथमं पितृणां, ततः मातामहभ्यः, स्नेहवाक्येन विसर्जयेत्; सम्मान्य, प्रार्थ्य, अनुमतिं लब्ध्वा, द्वारपर्यन्तं अनुगम्य, स्वयं गच्छेत्। ततः वैश्वदेवकर्म प्रतिदिनं कृत्वा, तेषां पूज्यजनानां, परिचारकानां, बान्धवानां, स्वस्य च सह भोजनं कुर्यात्। एवं श्राद्धं पितृणां मातृपितृणां च विद्वान् कुर्यात्; श्राद्धहविसंवर्धिताः पितामहाः सर्वकामान् ददन्ति। इति श्राद्धकर्मणि महर्षिविधानं।