वराहपुराणम्

यदा कश्चन जनः प्रदक्षिणां कुर्वन्तं पुरुषं स्पृशेत्, तदा तस्य विशेषः परिणामः स्यात्। अथ मथुरां गतः स्वयम्भू-देवतां दृष्ट्वा, तस्य पुरतः, हे पृथिवि, निर्मलतोययुक्तः कूपः दृश्यते। स कूपः चतु:सामुद्रिक इति त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः। तत्र यः कश्चन प्राणान् त्यजति, स मम लोकं प्राप्नोति। एवं मथुरा-तीर्थ-माहात्म्ये 'मथुरा-तीर्थस्य महिमा' इति अष्टाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः। अनन्तरं, मथुराया: प्रदक्षिणा तथा तदनुष्ठानानि, हे भगवन्, बहुवारं श्रुतानि, पवित्रस्थलानां विस्तीर्णगुणै: सहितानि। एतादृशं फलम् दानै: न लभ्यते, न तपोभिः, न यज्ञैः। हे हरि, पृथिव्याः चत्वारि सीम्नि स्थितानि पुण्यस्थलानि यात्रया किमपि सम्पूर्णं साध्यते किम्? श्रीवराह उवाच— विधिपूर्वकं मार्गं माप्य, पुण्यपरिमाणं योजनेन ज्ञात्वा, प्रदक्षिणा कर्तव्या। पृथिव्याः प्रदक्षिणायां योजनेषु सम्यग् मापनम् आवश्यकम्। एते पुण्यस्थलानि, देवाः, नभसि स्थिताः नक्षत्राणि, ब्रह्मणा, लोमशेन, नारदेन, ध्रुवेण च, अन्यैश्च बहुभिः देवैः, समुद्रवनयुक्तया पृथिव्या च, महात्मना सुग्रीवेण विचरता, तथा योगसिद्धैः मार्कण्डेयादिभिः, अल्पबलबुद्धिभिः प्राणहीनैश्च जनैः, सप्तद्वीपेषु पुण्यस्थानयात्रया यत्फलं लभ्यते, तदेव मथुराम् आगत्य प्रदक्षिणां कुर्वतः लभ्यते। तस्मात्, सर्वाभिलाषिणा जनैः सर्वयत्नेन प्रदक्षिणा कर्तव्या। पृथिव्युवाच— प्रदक्षिणायाः यथाक्रमं विधिं सम्यक् फलं च ब्रूहि। श्रीवराह उवाच— एतद् पूर्वं उक्तम्, यथा त्वया इदानीं पृष्टम्। सर्वेषु पुराणेषु पुण्यस्थानानां परमाख्यानं श्रुत्वा, सर्वेषां देवतानां मध्ये यत्पुण्यं, सर्वतीर्थेषु यत्फलं, हे विप्राः, तस्मात् अत्र शतगुणं फलम्। एवं उक्त्वा, मुनयः स्वयम्भुवे नमस्कृत्य निर्जग्मुः। ते ध्रुवेण सह तस्मिन् दिने यथेष्टं जग्मुः। मथुराया: प्रदक्षिणां कृत्वा सर्वपापात् विमुच्यते। एवं 'मथुरा-प्रदक्षिणा' नाम अष्टनवतितमः अध्यायः श्रीमद् वराहपुराणे मथुरा-माहात्म्ये समाप्तः। अथ मथुरा-प्रदक्षिणायाः प्रादुर्भावः— कार्तिकस्य कृष्णाष्टम्यां नरः मथुरां प्राप्नुयात्। तत्र विश्रान्तिस्थलं गत्वा, केशवाख्यं दीर्घं विष्णुं पश्येत्। उपवासेन, अल्पशुद्धाहारेण वा, तस्यां रात्रौ ब्रह्मचर्यं पाल्य, मनसा संकल्प्य, तिल-तण्डुल-दर्भ-समेतानि पितृदेवतार्थं सम्यक् सज्जीकृत्यानुक्रमेण, ध्रुवादिभिः मुनिभिः यथाकृतं, भक्त्या श्रद्धया च प्रदक्षिणां कुर्यात्। एवं जागरणं कृत्वा, नवम्यां तिथौ संयतः शुचिः सन्, सूर्यस्योदयात् पूर्वं यात्रा आरभेत। पादौ प्रक्षालय्य, मुखं प्रक्षालय्य, हनूमन्तं प्रीणयेत्।