ततः तस्याः तपसा तुष्टः श्रीवराहः ताम् उवाच – “दुर्लभं ते वरं ददामि, यतः अहं तव तपः संप्रसन्नः।” ततो देवी तं देवाधिदेवम् उवाच – “यदि त्वं प्रसन्नः, तदा मां शुद्धां कुरु।” श्रीवराहः पुनः ताम् उवाच – “तेन तव नाम्ना एषः पुण्यदेशः प्रसिद्धः भविष्यति। मम दर्शनात् जनः शुद्धः भविष्यति, मम वचनं न संशयः।” कालान्तरेण सा देवी तीर्थरूपेण प्रसिद्धा अभवत्। एवं रुरुक्षेत्रस्य उत्पत्तेः परमं रहस्यं उक्तम्। एवं रुरुक्षेत्र-ऋषिकेशयोः माहात्म्य-वर्णनं समाप्तम्। अथ गौर-निर्गमनस्य माहात्म्यं श्रूयते, यः अद्भुतः घटना रुरुक्षेत्रात् उत्पन्नः। अपरं परमं रहस्यं अस्ति—एकः क्षेत्रः परमशुद्धः। श्रीवराहः उवाच – “हिमवत्पर्वतेषु शिलासु अन्यद् रहस्यं अस्ति। तत्र ‘गौर-निर्गमनम्’ इति प्रसिद्धं, यत्र गावः नीताः। तत्र सप्तति-कल्पानाम् अवधौ और्वः प्रजापतिः स्थितः। सः दीर्घकालं तत्र स्थित्वा, न किञ्चन वरं याचितवान्, लाभालाभयोः उदासीनः। ततः दीर्घकालात् ब्रह्मयति नाम्ना कश्चित् आगतः। भगवन् अपि तत्र आगच्छत्। तत्र और्वः समत्वेन तपः अचरत्। और्वस्य निर्गमनं ज्ञात्वा सर्वे तपस्विनः तत्र आगच्छन्। तद् स्थलम् फलं पुष्पं च पूर्णम् अभवत्, समृद्धिः अभवत्। ततः महा-रुद्रस्य तेजसा तद् स्थलम् भस्मीकृतम् अभवत्। भगवन् शीघ्रं हिमालयं प्राप्तवान्। और्वः श्रेष्ठः ऋषिः अपि आश्रमं प्राप्तवान्। सः स्वस्य आश्रमं दग्धं दृष्ट्वा, पुष्पफलवारिसम्पन्नं, क्रोधात् रक्तलोचनः वाक्यं उवाच – तस्य दुःखेन पीडितः, सर्वेषु लोकेषु भ्रमन्। लोकेषु महान् भयः जातः, तं न कश्चन नियंत्रयितुं शशाक। महाज्वलनदग्धः शम्भुः देव्या सह संवादं अकरोत्। सर्वं जगत् अग्निना दग्धं, किन्तु तस्य किञ्चन कामना नासीत्। क्रोधात् मम दृष्टिः तस्य आश्रमे पतिता। तेन दुःखेन संतप्तः, क्रोधेन आक्रान्तः, विरूपाक्षः शान्तिं न प्राप्तवान्, भ्रमन्। दग्धात् तेन संतप्तः, अहं यत्र सुखं लभ्यते, तत्र गच्छामः। रुद्रस्य शापस्य निवृत्त्यर्थं तं प्रार्थयामः। और्वः अपि उवाच – “मया कदापि अनृतं न उक्तम्। रुद्रस्य शापः तेनैव उपायेन निवर्तते, अन्यथा न।” सप्तसप्ततिः सौरभेयाः महाबलाः तत्र आसन्। तद् गौर-निर्गमनं इति प्रसिद्धं, परमं पुण्यतीर्थं।