सः द्वन्द्वानि नापश्यत्, नापि अन्यं कञ्चन जीवम् आत्मनः पृथक्। ततः सः पृथिवीं ताम् दिव्यतेजसा सम्यक् आवृताम् अपश्यत्। इन्द्रियसमूहं संयम्य, बहिः किमपि नास्ति इति नापश्यत्। हे पृथिवि, हे देवी, अहम् तत्र तस्य नेत्रयोः पुरतः साक्षात् स्थितः। तत्र अहम् “हृषीकेशः” इति नाम्ना प्रसिद्धः अभवम्, तस्मिन्नेव स्थले स्थितः। सः मां बहिः स्थितां दृष्ट्वा, अञ्जलिं कृत्वा प्रणामम् अकरोत्। तस्य देवी शरीरम् प्रमोदितम् अभूत्, कदम्बकुसुमानां कौरवाणि सदृशम्। ततः अहम् ताम् अब्रुवम्—हे विशालनेत्रे युवति, तव तपसा अहम् तुष्टः। अहम् तुभ्यं तदपि ददामि, यत् अन्येषां दुर्लभम्, यत् दातव्यं नास्ति। तया भगवन्तम् स्तुत्वा, अञ्जलिं कृत्वा, अहम् तस्यै वरम् ददामि—दुर्लभम्, यत् तपसा तुष्टः स्यात्। सा अब्रवीत्—यदि त्वं तुष्टः, हे देवेश, तदा मां शुद्धां कुरु। ततः अहम् पुनः ताम् अब्रुवम्—हे शुभे, तव नाम्ना एषः पुण्यस्थलं प्रसिद्धं भविष्यति। मां दृष्ट्वा, जनः शुद्धः भवति—मम वाक्ये नास्ति संशयः। ये तत्र दुष्टाः, शीघ्रं नाशं गमिष्यन्ति—नास्ति संशयः। कालक्रमेण सा देवी तीरथं अभवत्। एषः रुरुक्षेत्रस्य उत्पत्तेः परमं रहस्यं। एवं रुरुक्षेत्रस्य हृषीकेशस्य माहात्म्यं समाप्तम्—श्रीवराहपुराणे शतचत्वारिंशदधिकशतचत्वारिंशः अध्यायः। अथ गोनिर्गमनस्य माहात्म्यं प्रवक्ष्यामि—एषः अद्भुतः वृत्तान्तः रुरुक्षेत्रात् उत्पन्नः श्रुतः। अपरं परमं रहस्यं अस्ति—क्षेत्रं परमशुद्धम्। श्रीवराहः उवाच—हिमवत्पर्वते शिलासु अन्यदपि रहस्यं अस्ति। तत्र “गोनिर्गमनं” इति प्रसिद्धं, यत्र गावः नीताः। तत्र सप्ततिः कल्पान् और्वः प्रजापतिः स्थितः। सः तत्र स्थित्वा, दीर्घकालं अतीत्य, न किमपि वरं अयाचत्—लाभालाभयोः उदासीनः। तत्र, दीर्घकालस्य अन्ते, कश्चित् ब्रह्मयति आगतः। भगवानपि तत्र आगच्छत्। तत्र और्वः समशीतलं तपः अकरोत्। और्वस्य निर्गमनं ज्ञात्वा, सर्वे तपस्विनः तत्र आगच्छन्। ततः तद् स्थलम् फलैः पुष्पैः च समृद्धम् अभवत्। तद् स्थलम् महातेजसा रुद्रस्य भस्मीकृतम् अभवत्। ततः भगवान् शीघ्रं हिमालयं प्राप्तः। और्वः श्रेष्ठः ऋषिः अपि आश्रमं प्राप्तः। सः स्वस्य आश्रमं दग्धम्, पुष्पफलजलसमृद्धम्, दृष्ट्वा। सः क्रोधात् रक्तलोचनः, दाहवत् वचनानि अब्रवीत्। सः अपि दुःखेन पीडितः, सर्वेषु लोकेषु भ्रमिष्यति। लोकेषु महाभयात्, कश्चन तं न शमयितुं शक्तः। महादाहेन तप्तः, शम्भुः देवीम् उवाच। सर्वं जगत् अग्निना दह्यमानम्, तस्य किमपि इच्छा नासीत्। एवं श्रीवराहपुराणे रुरुक्षेत्रहृषीकेशमाहात्म्ये शतचत्वारिंशदधिकशतचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः।