महान् विघ्नः तत्र समुत्पन्नः, येन तस्य तपः नष्टम् अभवत्। तदा सः संकल्पं चकार—"अहं घोरं तपः करिष्यामि, एतन्मांसमिदं शरीरं शोषयिष्यामि" इति। स गण्डकी-संगमे स्नात्वा, पितॄन् देवांश्च तर्पयित्वा, शनैः शनैः उत्तरदिशं प्रति प्रस्थितः, भृग॒वः रम्यं आश्रमं दृष्ट्वा। तं दृष्ट्वा तटस्थः विश्रान्तिम् आगतः, तत्र तपोभूमिं चिन्तयामास। सः शिवदर्शनकाङ्क्षया घोरं तपः अकरोत्। तदा शिवः लिङ्गरूपं धारयन् तत्रैव प्रादुरभूत्—ऊर्ध्वतः अधश्च अपि। सः कृपयाऽन्वितः सन्तः उवाच—"हे मुनि, मां पश्य—शिवमस्मि। यत् पूर्वं सूक्ष्मरूपेण मां दृष्टवान्, अद्य त्वं यथारूपं एकत्वेन मां पश्यसि, तेन सिद्धिं प्राप्स्यसि। एष देशः समङ्गम इति प्रसिद्धं भविष्यति। अत्र योगफलं पूर्णं भविष्यति—अत्र न संशयः।" एवं स देवदत्तमुनिः परमज्ञानं प्राप्तवान्। ततः प्रम्लोचा अपि मुनिशिशुं गर्भीकृत्य, आश्रमस्य समीपात् निर्गता। शुचिस्मिता नाम कन्या, नवजीवनमिव मन्यमाना, शुद्धस्मितेन स्मितवती। सा दृढनिश्चया सती, मनः तपसि न्यधात्। प्रथममासे फलमात्रभोजिनी अभवत्। तृतीयस्य पञ्चमे दिने, चतुर्थस्य सप्तमे मध्ये, सप्तमे मासे, अष्टमे च, पत्रपतनमात्रं भक्षयित्वा स्थिता। एवं शतसंवत्सरं सा हर एव एकचित्ता अभवत्। द्वन्द्वानि न प्रतिपेदे, न चान्यं किञ्चिदात्मनः पृथक् अपश्यत्। तदा भूमिं तेन तेजसा संवृतां दृष्ट्वा, इन्द्रियगणं संयम्य, बहिः किञ्चिदपि न पश्यति स्म। हे पृथिवि, हे देवि, अहं तत्र तस्य साक्षात् प्रकटितः स्थितः। तत्रैव हृषीकेश इति नाम्ना प्रसिद्धः अभवम्। मां बहिर्दृष्ट्वा, सः सञ्जाताञ्जलिः प्रणम्य तस्थौ। तस्य शरीरं कदम्बकुसुमकोषप्रायं रोमाञ्चितं जातम्। अहं तां विशाललोचनां कन्यां उवाचम्—"तेन तपसा अहं तुष्टः, वरं ते ददामि, यं न दातुं शक्यते, यः अन्येषां दुर्लभः।" सा भगवन्तं स्तुत्वा, कृताञ्जलिः तस्थौ। अहं तस्यै दुष्प्राप्यं वरं ददामि, तपसा तुष्टः सन्। सा प्रार्थयत—"यदि त्वं तुष्टः, देवेश, तदा मां शुद्धां कुरु।" अहं तां पुनरुवाचम्—"तेन तव नाम्ना एष क्षेत्रः प्रसिद्धः भविष्यति। मां दृष्ट्वा जनाः शुद्धाः भविष्यन्ति—मम वचने न संशयः। येऽत्र दुष्टाः, शीघ्रं नश्यन्ति—अत्र न संशयः।" कालान्तरे सा कन्या तीर्थरूपेण प्रसिद्धा अभवत्। एष रहस्यमुत्तमं रुरुक्षेत्रस्य उत्पत्तेः। इति श्रीवराहपुराणे दिव्ये रुरुक्षेत्रहृषीकेशमाहात्म्यनाम षट्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः। अधुना गवां निर्गमनमाहात्म्यं शृणु, यदिदं रुरुक्षेत्रे समुत्पन्नं अद्भुतं चरितम्।