यावत् गण्डकीसङ्गमं तावद् एव तद् पुण्यक्षेत्रं विज्ञेयम्। यत्र भागीरथी गङ्गया सह सन्निपत्य तिष्ठति, तत्र महत् पुण्यं विद्यते। आदौ तु पुण्या गण्डकी भागीरथ्या सह युक्ता स्तूयते स्म। एतत् ते शालग्रामसम्बन्धि यथावत् कथितम्, हे सुन्दरि। भगवत्-भक्तानां प्रियं यत् पुण्यं पूर्वं या त्वया उक्तम्, तत् सर्वेषां पुण्यानां श्रेष्ठम्, सर्वेषां तपसां च परम्। सर्वेषां लाभानां मध्ये एतत् परं; अन्यत् ततः परं नास्ति। एष धर्मः अयोग्येभ्यः, सेवायाः अकुशलाय वा, न दातव्यः। ये लोभ-मोह-अहङ्कारादिभिः विमुक्ताः, सद्वृत्तचित्ताः च, ते सप्त पितृणां, सप्त मातृणां, सप्त श्वशुराणां कुलानि उद्धरन्ति। यः परमं प्राप्तुं इच्छति, स मम लोकं याति। एतत् सर्वं ते उक्तं, हे महादेवि; किम् अन्यत् श्रोतुम् इच्छसि? इति श्रीवराहपुराणे दिव्ये शालग्राममाहात्म्याख्यं पञ्चचत्वारिंशदधिकशततमं अध्यायं समाप्तम्। अथ हृषीकेशस्य रुरुक्षेत्रे माहात्म्यं शृणु। शालग्रामस्य गुह्यम् अतिमहद् माहात्म्यं श्रोत्वा, पृथ्वी देवी उवाच— “एतत् श्रुत्वा, हे महाभाग, मम सर्वदुःखं नष्टम्। यद् रुरुषण्ड इति त्वया उक्तम्, यत् त्वया परमपूजितम्, तत् परमं क्षेत्रं, हे हृषीकेश, यत्र त्वम् आश्रितः असि तेन नाम्ना।” श्रीवराह उवाच— भृगुवंशे वेदवेदाङ्गविद् एकः जनः जातः। यज्ञविद्यायाम् निपुणः, नियमपरायणः, अतिथिप्रियः च। मृगशान्तसमूहैः परिवृतः, मूलकन्दफलसमृद्धः च। दशसहस्रसंवत्सरात् अधिकं कालं सः तत्र वसन् आसीत्। तदा इन्द्रः चिन्तयामास— “भगवन्, मनःइन्द्रियाणि विक्षिप्य, मधुरं वचनम् उवाच— चिन्तयन्, त्वमेव मे परमगतिर्भवसि। इन्द्रस्य वचः श्रुत्वा, ते कामवहाः वाताः— यस्य मनः, यद्यपि निगृहीतम्, न विचालयेमहि? तव अनुमतिं लब्ध्वा, शीघ्रं वद, सुखी भव। तस्मिन्न् एव क्षणे, त्वां दृष्ट्वा, मम शोकः नष्टः।” ऋषिः हृषीकेशभक्तः, रम्ये हिमवत्पर्वते वसन् आसीत्। नूनं, मम पदम् इच्छन्, त्वम् एतत् तपः परित्यज। ततः, कामेन प्रेरिताः, ते निर्णयं कृतवन्तः। तदा देवानां नाथः, शक्रः नाम, प्रम्लोचाम् आह्वयत्— “गच्छ, शुभे, मुनौ विजयम् आनय पृथिव्याम्। स्वच्छन्दलास्यविलासैः तं आकर्षय, तं वशे कुरु। एवं कुरुष्व, हृषीकेशसमीपे कल्याणं ते अस्तु।” तदा रम्ये समीपवने, नानावृक्षलतासमाकीर्णे, पुष्पिताम्रकदलीगन्धयुक्ते, सुधारसेन सम्पृक्ते, गन्धर्वगीतसंकीर्णे, मलयसमीरशीतले, यत्र मुनिवीर्येण सर्वक्रूरता सरःस्रोतसि परित्यक्ता आसीत्, तत्र सा सुन्दरश्रोणी प्रम्लोचा प्रविष्टा, मधुरं गीतम् अगायत्। सा गन्धर्वगीतं आरभ्य, देवैः पूजिता गन्धर्वाः तत्र समागताः।