सर्वेषां रहस्येषु एतत् परमं रहस्यं, अन्यत् किं श्रोतुम् इच्छसि? अधुनातनं शालग्रामक्षेत्रस्य महिमानं कथयामि। हे देवेश, शालङ्कायन ऋषिः—यः तपः विधिवत् कृत्वा उत्तमं शालवृक्षं दृष्टवान्। स वृक्षः अखण्डितः, अतुल्यरूपः, विशालः, पुष्पितः च आसीत्। ज्ञानस्य अन्वेषणेन क्लान्तः स ऋषिः तं अद्भुतं वृक्षं अपश्यत्। ततः स महर्षिः, तं महान् शालवृक्षं दृष्ट्वा, श्रान्तः विरमितवान्। तस्य शालवृक्षस्य पूर्वदिशि, ऋषिः पश्चिमाभिमुखः स्थित्वा तिष्ठति। तदा, हे सुन्दरी, तस्य शालवृक्षस्य पूर्वपार्श्वे, स तपस्वी मां दृष्ट्वा, दृढनियमः, एकाग्रचित्तः सन् निरीक्षितवान्। मम तेजसा आकृष्टः सः शनैः नेत्रौ उद्घाटितवान्। ततः अहं वृक्षस्य दक्षिणपार्श्वे अगच्छम्, हे पृथिवि। स ऋषिः मम पुरतः स्थित्वा, प्रियं स्तोत्रं मम प्रति उच्चारयत्। स्तोत्रैः पूज्यमानः अहं पश्चिमदिशं अगच्छम्। यजुर्वेदमन्त्रैः स्तुतः पश्चिमं प्रापितवान्। तत्र अपि स ऋषिः सामवेदमन्त्रैः मां स्तुतवान्। परमं आनन्दं प्राप्त्वा, अहं तं ऋषिं सम्बोधितवान्। तव तपसा, स्तुत्या च सन्तुष्टः अहं तं ऋषिं एवम् उक्तवान्। एवं मया उक्तः शालङ्कायन ऋषिः, दृढनियमः स ऋषिः, हे देवी, मां सम्बोधितवान्। स ऋषिः उवाच—अहं पर्वतानां, वनानां, काननानां सहितां पृथिवीं सर्वत्र विचरामि। यदि त्वं मयि तुष्टः, हे परमेश्वर, सर्वशान्तिदायकः, तर्हि, हे विश्वेश, मम आत्मसमं पुत्रं देहि। एवं स महाकर्मा ऋषिः वरं मम प्रति याचितवान्। तपस्विनः ब्राह्मणस्य वचनं श्रुत्वा, अहं उक्तवान्—यत् चिरकालं त्वया चिन्तितम्, हे ऋषे, तव व्रतानुष्ठानस्य फलरूपं, परमं रूपं, नन्दिकेश्वरनामकम्। तपः समापय, हे ब्राह्मण, शान्तिं प्राप्नुहि, हे महर्षे। त्वं न जानासि, हे ऋषिसत्तम, सः नन्दिकेश्वरः जातः अस्ति। मथुरायाः आमुष्यायणं आनय। तत्र, हे भाग्यशालि, आश्रमे स्थातव्यम्, त्वं तपसां निधिः। अपि च, रहस्यं वक्ष्यामि, हे शालङ्कायन, शृणु। शुभं शालग्रामाख्यं क्षेत्रं विद्धि, हे ऋषे। एतत् महेश्वरं विना अन्यः कश्चन न जानाति। एवं शालङ्कायनाय वरं दत्त्वा, सः मां पश्यन्, हे पृथिवि, तत्रैव अदृश्यः अभवम्। तत् स्थानं मम प्रियं, पर्वतस्य शिखरे विराजते। तत्र, हे पृथिवि, मम रहस्यं शृणु। तत्र, हे पृथिवि, पञ्चदश रहस्यतीर्थानि सन्ति। तत्र बिल्वप्रभाख्यं रहस्यक्षेत्रं अस्ति, यत् मम प्रियं। तत् क्षेत्रं रम्यं, परमं रहस्यम्, भक्तानां कर्मणां सुखदं च।