तत्र, तस्य स्थले, हे प्रिये, अन्ये अपि बहवः समजायन्त। त्रिवेण्याः विषये, हे सुन्दरी, त्वया किञ्चित् सन्देहः न कर्तव्यः। यदा राजा भरतः पुलस्त्याश्रमस्य समीपे अभवत्, तदा तस्मात् काले आरभ्य, भरतस्य कारणात् तस्याश्रमस्य प्रति तस्य स्पष्टं वैराग्यम् अभवत्। तत्र पूजितत्वात्, स जलेश्वरः—जलस्य ईश्वरः—इति स्मृतः। अहं, हे सौभाग्यवती, शालग्रामे वा अन्यस्मिन् पुण्यक्षेत्रे उपस्थितः यदा अभवम्, तत्र यत्र प्रथमः पतितः, तत्रैव पुण्यतीर्थम् अभवत्। यः तत्र स्नानं कृत्वा दीप्तिमान् भवति, स सूर्यलोकमध्ये सम्मानितः। भक्तजनरक्षणाय, अहं सुदर्शनं आज्ञापयम्। तेन सर्वं तत्र मोहात् विक्षिप्तम् अभवत्, तथा सम्पूर्णं आच्छादितम्। गवां गणं पुरतः स्थापयित्वा, स हरिक्षेत्रं प्रति अगच्छत्। यदा नन्दी त्रिशूलधारी गवां गणस्य अग्रे गतः, तदा देवाः तत्र विचरन्तः, तद् देवाटः इति प्रसिद्धम् अभवत्। स देवाधिदेवः त्रिशूलधारी भक्तेभ्यः अभयम् ददाति। तत्र महादेवः सालेङ्कायनवंशसम्भूतः एव। स योगमहान् स्वयम् योगसिद्धिं ददाति। त्रिजटाभ्यः त्रिःस्रोतांसि उत्पन्नानि, तानि अतिविचित्राणि। त्रिस्रोतः पुण्यतीर्थम् त्रिजटाभ्यः उद्भूतम्। शालग्रामे क्षेत्रे यः हरिं भक्त्या पूजयति, स त्रिस्रोतःतीर्थे स्नानं कृत्वा पितृन् देवांश्च तर्पयति। तस्य पूर्वदिशि हंसतीर्थम् इति स्मृतम्। काले काले शिवरात्रौ, भक्तैः महोत्सवे पूजायाम्, तत्र काकाः क्षुधार्ताः तस्य नैवेद्यं प्रति उड्डीनम्। तयोः द्वयोः युद्धं कुर्वतोः, तौ तस्मिन् गर्ते पतितौ। तत्र तौ हंसौ चन्द्रप्रभौ जातौ, तस्मात् निष्क्रान्तौ। तस्मात् काले, हे महाभागे, हंसतीर्थम् इति तद् पुण्यस्थलम् अभवत्। पूर्वं यक्षेण निर्मितम्, यक्षतीर्थम् इति प्रसिद्धम् अभवत्। तत्र शिवभक्तः कश्चन सर्वात्मना तं जीवनं त्यक्तवान्। तस्य पुण्यस्थलस्य महायोगिनः महात्म्येन एषा शक्ति। इदं सर्वं, हे पृथिवि, तव उक्तम्—गुह्यं पुण्यक्षेत्रम्। सर्वेषां गुह्यानां एतत् परमं; किं अन्यत् श्रोतुम् इच्छसि? अधुना शालग्रामक्षेत्रस्य महात्म्यम्—हे देवाधिदेव, सालेङ्कायन ऋषिः। श्रीवराहः उवाच—नियतं तपः कृत्वा, स उत्तमं सालवृक्षं दृष्टवान्। स वृक्षः अखण्डः, अनुपमसौन्दर्ययुक्तः, विशालः, सुस्फुरितः च। सालेङ्कायन ऋषिः, ज्ञानस्य अन्वेषणेन श्रान्तः, तं अद्भुतं वृक्षं दृष्ट्वा। तदनन्तरं, तं सालवृक्षं दृष्ट्वा, स महर्षिः श्रान्तः, तत्र विरामं कृतवान्। तस्य सालवृक्षस्य पूर्वदिशि, स ऋषिः पश्चिमाभिमुखः स्थितवान्। तदनन्तरं, हे सुन्दरी, तस्य सालवृक्षस्य पूर्वभागे—तत्र, मां दृष्ट्वा, स नियमपरः ऋषिः दृढव्रतः, एकाग्रचित्तः सन्निरीक्ष्य। मम तेजसा आकृष्टः, शनैः शनैः तेन नेत्रे उद्घाटिते।