सर्वं विस्तरेण कथयस्व, अर्घ्यं च समर्पयित्वा। सोऽथ तव आगमनस्य कारणं घटनां च सर्वं निवेदितवान्। कतिचिद् दिनानां अतीतेषु, सः गण्डकीतटं समुपागच्छत्। तत्र देविका नाम्ना, देवतानां प्रभावेन, तपस्यां निमग्ना आसीत्। आश्रमस्य पार्श्वे, अन्यः आश्रमः पलस्त्यपुलहयोः आसीत्। तद् महत् तीर्थं कामिकं, पितृणां अतीव प्रियं अभवत्। तत्र गत्वा मोक्षं भोगं च, महापापनाशं च लभ्यते। भूमिः उवाच—तद् शूलटङ्कनाम्नि, सोमेशनाम्नि च प्रसिद्धम्। तत्रापि विष्णुः स्वयं वेणीमाधव इति तिष्ठति। सर्वदेवर्षिसरोवराणां तद् अतीव प्रियं। यत्र स्नात्वा जनाः स्वर्गं याति, मृताः च मोक्षं प्राप्नुवन्ति। तदेव त्रिवेणीति विख्यातम्—किं तव अप्राप्तपूर्वं स्थलं स्तौषि? अतः, हे महाभागे, लोकहिताय तत् कथय। श्रीवराहः उवाच—अत्र शुभां इतिहासयुक्तां कथां प्रवक्ष्यामि। पुरा विष्णुः लोकहिताय तपः कृतवान्। ततः दीर्घकालात् तपस्यां स्थितस्य, तस्य गण्डात् तपोभूतस्य स्वेदधारा उत्पन्ना। महर्लोकाद्याः सर्वभूतानि सर्वतः विस्मितानि अभवन्। तदा सर्वे देवाः उत्सुकाः ब्रह्माणं गच्छन्। ब्रह्मापि तस्य मायया मोहितः, न जानाति। तं सहसा दृष्ट्वा, देवाः समागत्य तं उपगच्छन्। ब्रह्मा नमस्कृत्य तं महादेवं पप्रच्छ। केन इयं भूः धृता, या लोकव्यत्ययकारिणी? शिवः क्षणं ध्यानं कृत्वा, ब्रह्माणं देवांश्च सम्बोधितवान्। सोमः स्वसखा देवैः गणैः च सह तत्र गतः। तदा शम्भुः अतीव तुष्टः स्मितमिव भाषितवान्। सर्वस्य आधारः सर्वस्य नियन्ता—किम् ते दुर्लभम्? लोकहिताय तपः कृतवान्। तव दर्शनं प्राप्य, हे लोकनाथ, पूर्णोऽहम्। शिवः उवाच—यत्र गण्डकी नदी, सर्वनदीषु श्रेष्ठा, गण्डात् स्वेदेन उत्पन्ना। तत्र, यस्य योनौ सा भविष्यति, न संशयः। अहं, ब्रह्मा, देवाः, ऋषयः च, हे केशव, सर्वदा अत्र स्थास्यामः, हे लोकनाथ, गण्डक्यां। सर्वपापविमुक्तः, अत्र मोक्षं प्राप्नोति। यत्र स्नानेन गङ्गास्नानफलं लभ्यते। गङ्गां विना कस्यापि अन्यस्य नदीः तद् पुण्यं समम्? अन्यापि नदी देविका, गण्डक्यां संनद्धा। यत्र सृष्ट्यर्थं पृथक् आश्रमं कृत्वा, ततः ब्रह्मणः कन्या, पुण्या नदीश्रेष्ठा, उत्पन्ना। सा त्रिवेणी परमपुण्या, देवेष्वपि दुर्लभा।