तदा स विचिन्त्य स्वयमेवोक्तवान्—"मया तव कृते जन्म प्राप्तम्।" पुनः सुतः सन्दर्भमुपलभ्य प्रोवाच—"त्वं परं सिद्धिं प्राप्तवान्, यतोऽहम् अवशिष्टः पुत्रोऽस्मि।" तस्मिन्नेव क्षणे विस्मितो सः पितरमुवाच—"कथं मम साक्षात् हरिर्नापि दृष्टः?" तदा प्रणिधाय सः पुनरुवाच—"यावत् तं न पश्यामि, तावत् तपो न त्यजामि।" ततः सः स्वपुत्रं योगबलात् शीघ्रं मथुरां गन्तुमादिशत्—"त्वं योगेन शीघ्रं मथुरां गच्छ, आमुष्यायणं च शीघ्रं समानेयाः।" एवं तव आज्ञां लब्ध्वा नन्दी शीघ्रं तत्र गतः। तत्र आमुष्यायणं दृष्ट्वा तस्य नाम पृष्टवान्। सः सालयानस्य शिष्यः, आमुष्यायण इति प्रसिद्धः। तदा सः पृच्छति—"गुरुः कुशलम् अस्ति वा? स तपस्वी कुत्र वसति? सर्वं विस्तार्य कथय, तथा अर्घ्यं समर्प्यताम्।" तदा सः आगमनस्य कारणं सर्वं निवेदयामास। किञ्चित्कालेन सः गण्डकीतीरम् अगच्छत्। तत्र देविकानाम्नी तपस्यन्ती देवशक्त्या स्थिताऽभूत्। आश्रमस्य बहिः पुलस्त्यपुलहयोः अन्यः आश्रमः स्थितः। तत्र कामिकाख्यं महापुण्यस्थानं पितृभ्यः प्रियतमतममस्ति। तत् स्थलम् उपसृत्य मोक्षभोगौ महान् पापक्षयोऽपि लभ्यते। पृथिव्युवाच—"तत् शूलटङ्कमिति प्रसिद्धं, सोमेश इति चाप्यन्यथाऽभिधीयते।" तत्रापि विष्णुः स्वयं वेणीमाधव इत्याख्यया तिष्ठति। तद् स्थलम् सर्वदेवर्षिसरःसु प्रियतमम्। यत्र स्नात्वा जनाः स्वर्गं यान्ति मृताश्च मोक्षमाप्नुवन्ति। तत् त्रिवेणीति प्रसिद्धम्—किं त्वया अन्यत् अप्राक्तनं स्थानं स्तूयते? एवमुक्त्वा सा पुनरुवाच—"तस्मात्, भाग्यवती, लोकहितार्थं तत् विस्तार्य कथय।" श्रीवराह उवाच—"शृणु शुभां कथां इतिहाससहितां प्रवक्ष्यामि। पुरा भगवान् विष्णुः लोककल्याणाय तपः अकरोत्। दीर्घकालं तप्यमानस्य तस्य कपोलात् स्वेदधारा निर्गता। तद्विपाकात् महर्लोकादिषु सर्वे प्राणी आश्चर्यचकिताः। ततः सर्वे देवाः उत्सुकाः सन्तः ब्रह्माणं जग्मुः। ब्रह्माऽपि तद्विषये न जानाति, मायया मोहितः। तदा देवाः समागत्य ब्रह्माणं दृष्ट्वा तं समीपमुपजग्मुः। ब्रह्मा प्रणम्य तं महेश्वरं पप्रच्छ। "कस्य प्रेरणया भूमिः निवारिता, या लोके विघ्नकारिणी?" इति। तदा शिवः क्षणमेकं ध्यानमास्थाय ब्रह्माणं चान्यान् संबोधितवान्। सोमः स्वदेवगणैः सहितः तत्र गतः। तदा शम्भुः परमसन्तुष्टः स्मितपूर्वकं वाक्यं प्रोवाच—"यस्सर्वस्याधारः सर्वस्य च नियामकः, तस्य किं दुर्लभम्? अहं लोककल्याणाय तपः अकरवम्। भगवन्, तव साक्षात्कारं प्राप्य अहं कृतकृत्योऽस्मि।" तदा शिवः उवाच—"यत्र गण्डकी नदी, सर्वनदीषु श्रेष्ठा, भगवतः कपोलस्वेदात् उत्पन्ना...