तत्र तस्य नृत्येन देवाधिदेवः प्रीतः सन् तस्मै वरं ददौ। बाणगङ्गायां स्नात्वा बाणेश्वरं च दृष्ट्वा, आलङ्कायनगोत्रसम्भूतः स ऋषिः अपि तस्मिन्नेव क्षेत्रे शीघ्रं परमं पदं प्राप्तवान्। अथ अहं ते कथयामि, हे पृथिवि, अन्यं परमं गुह्यं च विषयम्। तत्र परमार्थं विज्ञाय देवः महेश्वरः योगमायां प्रपन्नः सन् आलङ्कायनस्य पुत्रत्वं प्रतिपेदे। योगमायाबलसम्पन्नः स त्रिनेत्रधारी त्रिशूलपाणिश्च तत्र जातः सन् अपि, मम पूजायां प्रवृत्तः सन्, नैव परिचितः। ततः स भगवान् तमृषिं प्रोवाच—उत्तिष्ठ, हे मुनिशार्दूल, तव मनोरथः सफलः जातः। त्वया भगवता सह पुत्रार्थं तपः कृतम्। एवं चिन्तयन् अहमेव तव कृते जातः। अहं तव पुत्रः स्थितः, अतः त्वं परमं सिद्धिं प्राप्तवान्। तदा स मुनिः विस्मितः सन् अब्रवीत्—कथं हि हरिः मम न दृष्टः? यावत् तं न पश्यामि, तावत् तपः न त्यजामि। त्वमपि योगेन शीघ्रं मथुरां गच्छ। आमुष्यायणं शीघ्रं आनय। तवाज्ञां लब्ध्वा नन्दी अपि शीघ्रं जगाम। तत्र आमुष्यायणं दृष्ट्वा तस्य नाम अपृच्छत्। स सालयानशिष्यः आमुष्यायण इति प्रसिद्धः आसीत्। तेन उक्तम्—कथयतु, गुरुः कुशलः किम्? स तपस्वी कुत्र वसति? इदं विस्तारतः वदतु, अर्घ्यं च दीयताम्। तेन तव आगमनकारणं सर्वं निवेदितम्। ततः किञ्चिद् दिने गते स गण्डकीतीरं प्राप्तवान्। तत्र देविकानाम्नी देवी देवानुग्रहेण तपस्यं कुर्वती आसीत्। आश्रमस्य परितः अन्यः आश्रमः आसीत्, स च पुलस्त्यपुलहयोः। तत् पुण्यस्थानं कामिकं पितृभ्यः अतीव प्रियं। तत्र गत्वा मोक्षभोगौ च महापापविनाशश्च लभ्यते। पृथिव्युवाच—तत् शूलटङ्कं च सोमेश इति ख्यातम्। तत्रापि विष्णुः स्वयम् वेणीमाधव इति स्थितः। तत् सर्वदेवर्षिसरोवराणां प्रियतमम्। ये स्नात्वा तत्र स्वर्गं यान्ति, मृताश्च मोक्षं यान्ति। तत् एव त्रिवेणीति प्रसिद्धं—किं त्वया अन्यत् अद्भुतस्थानं स्तूयते? अतः, हे महाभागे, तद् लोकरक्षार्थं वद। श्रीवराह उवाच—अत्र ते शुभां कथां इतिहासयुक्तां कथयामि। पुरा विष्णुः लोकार्थं तपः अकरोत्। तेन चिरकालं तप्यमानस्य शरीरेण घर्मजलं गण्डस्थलेभ्यः स्रुतम्। महर्लोकात् परं सर्वभूतानि सर्वतो विस्मितानि अभवन्। ततः सर्वे देवाः उत्सुकाः सन्तः ब्रह्माणं जग्मुः। ब्रह्मापि तस्य मायया मोहितः सन् न जानाति स्म।