वराहपुराणम्

मूढेऽस्मिन्संसारे कश्चन अल्पविज्ञानवान् स्थितः। तस्मात् तव प्रसादेनैव लोके महत्त्वं प्रार्थ्यते। भगवन्, त्वं दुःखितानां दयालुः, मयि मा निषेधः क्रियतामिति प्रार्थयामास। ततो, हे सुन्दरनितम्बिनि, वरं वृणीष्व—यः सर्वथा दुर्लभः स अपि ते दातव्यः। मम साक्षात्कारे कस्यापि कः कामोऽनवाप्तः? सा तु अञ्जलिं कृत्वा, प्रणम्य, मधुरं वाक्यमुवाच—"हे विष्णो, मम गर्भं प्रविश्य मम पुत्रो भव।" ततो भगवान् विष्णुः, या नदी सदा मम सान्निध्ये उत्सुका, तया किम् इच्छितमिति चिन्तयामास। कृपया प्रेरितः प्रभुः स्वचित्ते संकल्पं चकार। शालग्रामशिलारूपं धारयित्वा सः सदा तव गर्भं प्रविवेश। मम सन्निधानेन त्वं सर्वनदीषु श्रेष्ठा भविष्यसि। त्वया वाक्कायमानसमुत्थान् महापापानि अपाक्रियन्ते। यः पितॄन् त्वया तर्पयति, स तान् उद्धृत्य स्वर्गं नयति। सः अपि मम धाम प्राप्नोति, यत्र गत्वा शोको नास्ति। एवं देवीं वरान् दत्त्वा तत्रैव अन्तर्धानमगात्। अहं च भगवतः विष्णोः, भक्तेच्छया रूपमास्थाय, ताराधिपस्याङ्गानि प्रकाशयन् सम्यक् शुद्धिं चकार। स चन्द्रमा साक्षात् पश्यन्, तत्रैव अहं लीनः। रावणेन प्रकाशितः सः प्रवाहः महत् पुण्यं ददाति। सोमनाथस्य पूर्वे रावणस्य आश्रमः स्थितः। तत्र तस्य नटनक्रीडया देवेशः तुष्ट्वा वरं ददौ। बाणगङ्गायां स्नात्वा बाणेश्वरं च दृष्ट्वा, आलङ्कायनवंशजऋषिः अपि तत्र शीघ्रं परमपदं प्राप। अधुना, हे पृथिवि, अन्यं परमं रहस्यं वक्ष्यामि। परं तत्त्वं विज्ञाय, देवः महेश्वरः योगमायां आश्रित्य आलङ्कायनस्य पुत्रो बभूव। योगमायाबलसम्पन्नः त्रिनेत्रधारी त्रिशूलधारी च सः, जातः अपि स्वपूजायां प्रवृत्तः सन् न विज्ञायते स्म। ततः—"उत्तिष्ठ मुने, तव कामः सफलः अभवत्। भगवता सह पुत्रार्थं तपः कृतमसि। तस्मात् ममैव जन्म तव कृते जातम्। त्वं परमं सिद्धिं प्राप्तवान्, यतोऽहं तव पुत्रः इह स्थितः।" स मुनेः विस्मयं गतः, उवाच—"कथं हि हरिः मम न दृष्टः इति?" यावत् तं न पश्यामि, तावत् मम तपः न विरमिष्यामि। त्वमपि योगेन शीघ्रं मथुरां गच्छ। तत्र आमुष्यायणं शीघ्रं आनय। एवं तव आज्ञां श्रुत्वा नन्दी शीघ्रं प्रस्थितः। तत्र आमुष्यायणं दृष्ट्वा, तस्य नाम अपि पप्रच्छ। सः सालङ्कायनस्य शिष्यः, आमुष्यायण इति विख्यातः। स उवाच—"ब्रूहि, गुरु: कुशलं वा? स तपस्वी कुत्र वसति?