वराहपुराणम्

मन्दरतीर्थे तु कश्चित् पुरुषः, एकभुक्तेनोपवास्य स्थित्वा, तत्र स्नानकुण्डे मम परमे तीर्थे स्नानं कुर्वन्, यदि तत्रैव प्राणान् त्यजति, सः मम कर्मसु भक्तः स्यात्, स एव जन्ममृत्युसंसारात् विमुक्तिम् आप्नोति। मन्दरस्योत्तरतो प्रपणाख्यो गिरिः प्रतिष्ठितः, तत्रैव मम परं स्नानतीर्थं स्नानकुण्डं नाम विराजते। तस्यैव ईशान्यां दिशि वैकुण्ठस्य रहस्यकारणमस्ति, यत्र यः पुरुषः एकरात्रं उपोष्य स्नानं करोति, सः सर्वकर्माणि सम्यक् निर्वर्त्य निश्चितं प्रस्थानं प्राप्नोति। तस्यैव आग्नेयदिशि रम्ये वराङ्गनायाम् समप्रवाहा सरित् प्रवहति। तत्र एकभुक्तोपवास्य स्नातव्यम्, ततः सः मयि मनः समाहित्य प्राणान् त्यजति। मन्दरस्य पूर्वतो गुह्यं किञ्चिद् विवरमस्ति, तत्र पञ्चभुक्तोपवास्य स्नानं कर्तव्यम्। एवं कृतवान् पुरुषः दुष्करं कर्म कृत्वा तत्रैव प्राणान् त्यजति। दक्षिणतोऽपि मन्दरस्य विंध्यात् निष्क्रान्तं रहस्यस्थानमस्ति, तत्र दिवानिशमुपोष्य स्नातव्यम्। एवं दुष्करं कर्म कृत्वा तत्रैव प्राणत्यागः सिध्यति। मन्दरस्य दक्षिणपश्चिमदिशोः भागेऽपि, दिवानिशमुपोष्य स्नानं कर्तव्यम्। तत्र मम विहितकर्मसु स्थितः पुरुषः प्राणान् त्यजति। पश्चिमदिशि देवैः सहितं रहस्यस्थानमस्ति, तत्र पञ्चभुक्तोपवास्य स्नातव्यं; तदा महायशस्वी महाराजापि तत्र प्राणान् त्यजति। उत्तरपश्चिमदिशं प्रति गत्वा, तस्मिन् उन्नते विंध्यशिखरे, मयि मनः समाहित्य स्नानं कर्तव्यम्। तत्र रहस्यस्थले प्राणत्यागः सिध्यति। दक्षिणां दिशं शरणं कृत्वा केवलं नाम उच्चार्य, अष्टरात्रोपवास्य स्नानं कर्तव्यम्। तदा मम विहितकर्मसु स्थितः प्राणान् त्यजति। पश्चिमदिशि परमं रहस्यस्थानमस्ति, तत्र दिवानिशमुपोष्य स्नातव्यम्। तदा स्वकर्मसमाप्तः पुरुषः प्राणान् त्यजति। इदानीं तु मम वचः शृणु, अस्य पुण्यक्षेत्रमण्डलस्य वर्णनम्। अहं तत्रैव विंध्यशिखरे स्थित्वा तिष्ठामि, सुमध्यमे। दक्षिणे चक्रं प्रतिष्ठितम्, वामे गदा, अग्रे शङ्खः, हलः मुसले च तत्रैव स्थिते। एतद् रहस्यं मम मायया मोहिताः केचन न जानन्ति। एवं श्रीवराहपुराणे भगवतः श्रीविष्णोः संवादे मन्दरमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः। ततः परमं मन्दरमाहात्म्यं श्रुत्वा, धर्मकामिनी पृथ्वी सोमेश्वरादिलिङ्गप्रभृतिषु क्षेत्रेषु त्रिवेणीसङ्गमे च माहात्म्यं वक्तुम् इच्छन्ती, विष्णुं प्रति उच्चैः पप्रच्छ—"भो भगवन् विष्णो, मन्दरात् परं क्षेत्रं यत्, तद् मे वक्तुमर्हसि।