तत्र यज्ञशालायां रत्नं स्थितं दृष्ट्वा नीलः स्वेन रथात् भूमौ अवतीरत्। तस्य उग्रस्य नीलस्य भूमौ अवतरणे, तद्रत्नात् क्रूरचेतसः योधाः शस्त्रधराः उत्पन्नाः। रथैः, पताकाभिः, अश्वैः, बाणैः, खड्गैः, ढालैः, धनुष्भिः, तूणीरैश्च, अनन्तशक्तिमन्तः, युद्धे दुष्प्राप्याः, वीराः रत्नं विदार्य उत्पन्नाः। तत्र पञ्चदश महावीर्यवन्तः स्थिता आसन्; तेषां नामानि शृणु, महात्मन्। सुप्रभः, दिप्ततेजाः, सुरश्मिः, शुभदर्शनः, सुकान्तिः, सुन्दरः, सुन्दः, प्रद्युम्नः, सुमनाः, शुभः, सुशीलः, सुखदः, शम्भुः, सुदन्तः, सोमः—एते पञ्चदश रत्नोत्था वीराः नेतारः अभवन्। ततः, विरोचनं महाबलसेनया परिवृतं दृष्ट्वा, ते उत्सुकाः योधाः विविधशस्त्रधारिणः युद्धाय प्रवृत्ताः। तेषां धनुषः सुवर्णदीप्त्या दीप्ताः; तेषां बाणाः उत्तमजम्बूनदसुवर्णशिरसः; घोराः खड्गाः, श्रेष्ठा गदा, शूलानि च पतितानि। रथः रथं परिवृत्य स्थितः; गजः गजं सामना कृतवान्; अश्वः अश्वं प्रति स्थितः; पदातिः उग्रवीर्यः पदातिं प्रति अग्रे गतः, जयाय यत्नं कृतवान्। युद्धे अनेकानि द्वन्द्वानि अपि अभवन्; वीराः परस्परं आह्वयन्तः आक्रान्ताः; युद्धं भीषणं अभवत्, बाणैः पतद्भिः, बाहुभिः उग्रं प्रक्षिप्य। युद्धे घोरकले अभवत्, राज्ञः मन्त्रिणः हतः च चेतना नष्टा; स्वजनैः सेनया च सह, यमलोकं गतः। अजय्यस्य मन्त्रिणः मृत्युः प्राप्ते, राजा स्वेन सेनया अग्रे गतः; स दुर्जयः, अश्वैः रथैः च शोभितः, रत्नधारिभिः वीरैः सह युद्धं कृतवान्। ततः तस्मिन्नेव काले, राजसैन्ये महावधः अभवत्; तस्य पुत्रजामातारं युद्धे हेतुम् कर्तारं च श्रुत्वा। बलवन्तं जामातारं युद्धे दृष्ट्वा, सेनाः अग्रे गताः; तेषु सैन्येषु, दैत्याः युद्धाय व्यवस्थिताः—शृणु। प्रघासः, विघासः, संघासः, अशनिप्रभः, विद्युत्प्रभः, सुघोषः, उन्मत्ताक्षः, भयङ्करः, अग्निदन्तः, अग्नितेजाः, बहुशक्रः, प्रतर्दनः, विरधः, भीमकर्मा, विप्रचित्तिः—एते पञ्चदश श्रेष्ठासुराः, उत्तमशस्त्रधराः, प्रत्येकः एकैकामक्षौहिण्या सह व्यवस्थिताः। दुर्जयस्य सेनायां महायोगिनः, महात्मनः, रत्नधारिभिः सह, विशालसेनाभिः युद्धं कृतवन्तः। युद्धे सुप्रभः प्रघासं पञ्चभिः विषसमानतीक्ष्णैः बाणैः आहतवान्; त्रिभिः दीप्तबाणैः विघासं विदारितवान्; दशभिः बाणैः सुरश्मिः संघासं आहतवान्। शुभदर्शनः अशनिप्रभं पञ्चभिः बाणैः आहतवान्; सुकान्तिः विद्युत्प्रभं, सुन्दरः सुघोषं आहतवान्। सुन्दः उन्मत्ताक्षं पञ्चभिः शीघ्रबाणैः आहतवान्, तीक्ष्णेन कुरुवृत्तबाणेन धनुः छित्तवान्। सुमना अग्निदन्तं आहतवान्; शुभः अग्नितेजसं आहतवान्; सुशीलः वायुषक्रं, सुमुखः प्रतर्दनं आहतवान्। शम्भुः विरधं, सुकिर्तिः भीमकर्मणं, विप्रचित्तिः सोमं युद्धे आहतवान्; एवं महायुद्धं अभवत्। शस्त्रप्रयोगेण परस्परं युद्धं कृत्वा, दैत्याः स्वसंख्यया पुनः रत्नोत्थैः वीरैः हताः। तेषां मध्ये युद्धं उग्रं अभवत्; तस्मिन्नेव काले, गौमुखः ऋषिः समिद्, कुशादिभिः विधिपूर्वकं कर्म आचरन्। महद् अद्भुतं युद्धं अभवत्, भीषणं दृष्ट्वा, अनेकसेनाभिः परिवृतं, तद् बलं दुष्प्राप्यं अभवत्। तत् दृष्ट्वा, ऋषिः द्वारे स्थितः, गम्भीरचिन्तायाम् मग्नः, उपविश्य रत्नस्य कारणं विवेचितवान्। एवं रत्नं युद्धस्य कारणं कृत्वा, गौमुखः ऋषिः भगवन्तं हरिं, देवाधिदेवम्, चिन्तयितुम् आरभत। तदा स भगवान्, पीतवस्त्रधारी, गरुडारूढः, तस्य पुरतः प्रकटितः, उवाच—"किम् अत्र करवाणि?"। ऋषिः अञ्जलिं कृत्वा, परमात्मानं उवाच—"एतद् अजय्यं दुष्टं बलं सेनया अनुचरैः सह विनाशय।" एवं उक्तः, स भगवान् अग्निसमानदीप्तं चक्रं प्रक्षिप्य, सुदर्शनं कालचक्रं, महाबलम् अजय्यं सैन्यं प्रति प्रेषितवान्। तेन चक्रेण, दैत्यसेना, दुष्प्राप्या, क्षणमात्रेण, निमेषेण, बहुधा भस्मीकृता। तत् कृत्वा, भगवान् गौमुखं ऋषिं उवाच—"क्षणमात्रेण एषा दानवसेना विनष्टा।" अतः, एतस्मात् घटनात्, एष वनं नैमिषारण्यं नाम प्रसिद्धं भविष्यति, विशेषतः ब्राह्मणानां। अहं यज्ञपतिः, अस्मिन्नेव अरण्ये वासं करिष्यामि; नाम्ना अत्र सदा पूज्यः भविष्यामि, रत्नराजाः एते पञ्चदश नेतारः कृतयुगे उत्पत्तिं करिष्यन्ति, ऋषे। एवं उक्त्वा, भगवान् दृष्टेः अन्तर्धानं कृतवान्; द्विजः ऋषिः तस्मिन् आश्रमे परमसुखेन स्थितः। श्रीवराहः उवाच—ततः, पुत्रस्य चक्राग्निना दग्धं श्रुत्वा, धृतिमान् राजा सुप्रतिकः चिन्तयितुम् आरभत; तस्य चिन्तयतः, विचारः उत्पन्नः। चित्रकूटपर्वते विष्णुः सदा रामः इति प्रसिद्धः; अतः, अहं जगन्नाथं रामनाम्ना स्तोष्यामि। सुप्रतिकः उवाच—रामाय नृपतये, अच्युताय, पुरातनाय ऋषये, सुरारिद्वेष्ट्रे, शिवात्मने, मूलाय, महेशाय, शरणागतदुःखहराय, श्रीयुक्ताय नमः।