राजा दुर्जयः पुनः पुनः चिन्तयन्, "कथं तं रत्नं प्राप्नुयाम्?" इति, तत्र उपायं कल्पितवान्। सः राजा, "अहं तस्य इच्छारत्नं गृह्णीयाम्," इति निश्चित्य, आश्रमस्य बहिर्भागात् स्वसैन्येन सह अल्पदूरं गतः। ततः सः मन्त्रिणं विरोचनं नाम नियुक्तवान् यत् सः गौमुख ऋषेः समीपं गत्वा रत्नं याचेत्। विरोचनः ऋषिं समीपमुपगम्य रत्नं याचितुं सज्जः अभवत्, "राजन्, रत्ननिधे, तस्मै रत्नं दत्तं भवतु," इति। मन्त्रिणा एवं उक्ते गौमुखः क्रुद्धः अभवत्, "ब्राह्मणः गृह्णाति, राजा ददाति, त्वं पुनः राजत्वं प्राप्त्वा कथं दीनवत् याचसि?" इति प्रत्युवाच। तस्मै पापकर्मणि दुर्जयाय स्वयमेव वद, "शीघ्रं गच्छ, दुष्ट, न चेत्ते जगत् त्यजेत्," इति। एवं उक्त्वा ऋषिः पूर्वदिशं गतः, यज्ञीयकुशदर्भसमित् सञ्चिन्वन्, मनसा तं शत्रुनाशकं रत्नं चिन्तयन्। एवं मन्त्रिणा उक्तं श्रुत्वा दूतः राजा दुर्जयस्य समीपं गत्वा ब्राह्मणस्य सर्वं वचनं निवेदितवान्। तदनन्तरं दुर्जयः ब्राह्मणस्य वचनं श्रुत्वा क्रोधेन पूर्णः, नीलं नाम वस्सलम् आह्वयन्, "तं ब्राह्मणस्य रत्नं शीघ्रं गृह्य आगच्छ," इति आज्ञापयत्। नीलः महद् सेनया सह ऋषेः वनाश्रमं अगच्छत्। तत्र, नीलः यज्ञशालायां रत्नं स्थितम् दृष्ट्वा रथात् भूमौ अवतरत्। तस्य अवतरणे, तस्मात् रत्नात् क्रूरचेतसः योधाः शस्त्रधारिणः उत्पन्नाः। रथैः, पताकाभिः, अश्वैः, बाणैः, खड्गैः, कवचैः, धनुषा च, अनेके महाबलिनः योधाः, युद्धे दुर्जयाः, तत्र रत्नं भेदयन्तः प्रादुरभवन्। तत्र पञ्चदश महाबलिनः योधाः स्थिताः; तेषां नामानि श्रुणु। सुप्रभः, दीप्ततेजाः, सुरश्मिः, शुभदर्शनः, सुकान्तिः, सुन्दरः, सुन्दः, प्रद्युम्नः, सुमनाः, शुभः, सुशीलः, सुखदः, शम्भुः, सुदन्तः, सोमः—एते पञ्चदश रत्नोत्थिताः सेनापतयः अभवन्। ततः, विरोचनं महद् सेनया परिवृतं दृष्ट्वा, ते उत्सुकाः योधाः विविधैः शस्त्रैः सज्जाः युद्धं आरभन्त। तेषां धनुषः सुवर्णमयी दीप्तिः, बाणाः जम्बूनदस्वर्णाङ्किताः, भयङ्कराः खड्गाः, गदा, शूलानि च पतितानि। रथः रथं समासाद्य तिष्ठति, गजः गजं, अश्वः अश्वं, पदातिः पदातिं समासाद्य प्रबलः अभवत्। युद्धे बहवः द्वन्द्वयुद्धानि अभवन्, वीराः परस्परं आह्वयन्तः प्रचण्डं संग्रामं कृतवन्तः; बाणैः, बाहुभिः च, घोरः संग्रामः अभवत्। युद्धे कलकलः प्रवृत्ते, राज्ञः मन्त्रिणः हतः मूर्च्छितः च अभवत्; सः अनुयायिभिः सेनया सह यमलोकं गतः। राजमन्त्रिणः दुर्जयस्य जयदुर्दमस्य मृत्युः अनन्तरं, राजा स्वसैन्येन अग्रे गतः; दुर्जयः अश्वैः रथैः च शोभायमानः, रत्नधारिभिः सह वीर्येण युद्धं कृतवान्। तत्र तस्मिन्काले महद् राजसैन्ये महावधः अभवत्; युद्धे पुत्रजामातरं कारणं कर्तारं च श्रुत्वा। महत् बाहुबलिनं जामातरं युद्धे दृष्ट्वा, सेनाः अग्रे गताः; तत्र सेनासु, दैत्याः युद्धाय सज्जाः अभवन्। प्रघासः, विघासः, संघासः, अशनिप्रभः, विद्युत्प्रभः, सुघोषः, उन्मत्ताक्षः, भयङ्करः, अग्निदंष्ट्रः, अग्नितेजाः, बहुशक्रः, प्रतर्दनः, विरधः, भीमकर्मा, विप्रचित्तिः—एते पञ्चदश प्रमुखाः असुराः, उत्तमशस्त्रधारिणः, प्रत्येकः एकैकया अक्षौहिण्या सहितः, पृथक् स्थिताः। दुर्जयस्य सेनायां महायोगिनः, महात्मानः, रत्नधारिभिः सह, विशालैः सैन्यैः युद्धं कृतवन्तः। सुप्रभः प्रघासं युद्धे पञ्च विषसमानैः तीक्ष्णैः बाणैः आहतवान्; त्रिभिः ज्वलद्भिः बाणैः विघासं विदारयत्; दशभिः बाणैः सुरश्मिः संघासं विदारयत्। शुभदर्शनः अशनिप्रभं पञ्चभिः बाणैः आहतवान्; सुकान्तिः विद्युत्प्रभं, सुन्दरः सुघोषं आहतवान्। सुन्दः उन्मत्ताक्षं पञ्च शीघ्रबाणैः आहतवान्, तस्य धनुः तीक्ष्णेन टुङ्गबाणेन चिच्छेद। सुमना अग्निदंष्ट्रं, सुशुभः अग्नितेजः, सुशीला वायुशक्रं, सुमुखः प्रतर्दनं आहतवान्। शम्भुः विरधं, सुकीर्तिः भीमकर्मणं, विप्रचित्तिः सोमं युद्धे आहतवान्; एवं महद् युद्धम् अभवत्। शस्त्रप्रयोगेण परस्परं युद्धं कृत्वा, तान् दैत्याः संख्या अनुसारं पुनः रत्नोत्थैः योधैः हताः। तेषां भीमसंग्रामे प्रवृत्ते, तस्मिन्काले, गौमुखः ऋषिः समित्, कुश, अन्यैः कर्माणि अकरोत्। महान् अद्भुतः संग्रामः अभवत्, भयङ्करः, सेनाभिः परिवृतः, दुर्जयः। ततः ऋषिः तं संग्रामं दृष्ट्वा द्वारि स्थित्वा गम्भीरध्यानं अकरोत्; उपविष्टः, रत्नस्य कारणं विवेचयन्। तदनन्तरं, ऋषिः गौमुखः रत्नं युद्धस्य मूलं कृत्वा, हरिं देवेशं चिन्तयितुम् आरभत्। तदा भगवान् पीताम्बरधारी, गरुडारूढः, तस्य पुरतः प्रादुरभवत्, "किमत्र करवाणि?" इति उक्तवान्।