दीर्घकालं ताम्रं नभः क्रमशः प्रदर्शयन् धूमकेतुः राजमार्गे देवयानपथे च दृढमवस्थितः तिष्ठति। यथा दुष्टः सदा साधुसंयुक्तः स्वकर्मणि विशुद्धं कौशलं न प्रकाशयति, तथा तस्य प्रभावः दृश्यते। यथा चन्द्रकिरणैः प्रकाशिताः अपि सर्वत्र प्रभां ददाति, तथैव कुलोत्पन्नाः धर्ममूलं धारयन्तः तेजस्विभिः किरणैः संयोगेन महतीं वृद्धिम् आप्नुवन्ति। सूर्यवरुणसम्भवः स राजा पुत्रः त्रिविधदोषासक्तान् सम्यक् विजित्य, कौशिकवंशे प्रतिष्ठितः, वेदकर्माणि अन्यथा न कदापि करोति। मम स एव पुत्रः, यः द्वन्द्वानि संगम्य राजसिंहासनं पूजयामास, स दीर्घकालं श्रीया बुद्ध्या च विराजते, विष्णोः सततस्मरणेन च दुर्लभं अपि दृढं सिध्यति। एवं तस्मिन्मङ्गलाश्रमे महर्षेः रात्रिः व्यतीयाय, दुर्जयस्याजेयस्य राज्ञः सह अनुचरैः, सामन्तैः, श्रेष्ठाश्वगजैः, उत्तमवस्त्राभरणादिभिः पूजया च शोभिता। तस्मिन्नपि रात्रौ रत्नैः भूषिता, उत्तमपटैः आवृता, गृहेषु श्रेष्ठशय्याः विन्यस्ताः, रमणीयाङ्गनाश्च स्वलास्यविलासैः शोभां वर्धयन्ति। तत्र राजा भूमिपतीन् सर्वान् अनुचरांश्च स्वगृहं विसर्ज्य, तेषां गच्छतां पश्चात्, स्त्रीभिः परिवृतः स्वर्गपतिरिव स्वश्रियं समन्वितः सुखेन शयने तस्थौ। तथा स राजा च तस्य अनुचराश्च, मुनिप्रभावात् प्रमुदितचित्ताः तस्मिन्काले सुखेन सुप्ताः। प्रभाते रजनी व्यतीतायां, राजा ताः स्त्रियः अदृष्ट्वा, गृहाणि च तानि अदृश्यानि अपश्यत्। स तु शोभनासनानि कुम्भांश्च अदृश्यत्वं प्राप्तानि दृष्ट्वा, विस्मितः सन्तप्तचित्तः चिन्तयामास। पुनः पुनः चिन्तयन् – "कथं तद्रत्नं प्राप्नुयाम्?" इति, दुर्जयः राजा उपायं चिन्तयामास। स चिन्तयन् – "एतद् कामदं रत्नं तस्मात् गृह्णीयाम्" इति, सः राजा तदाश्रमात् बहिर्गत्वा स्वसैन्येन सह किञ्चित् दूरे गतः। ततः सः स्वमन्त्रीं विरोचनं नाम मुनेः गौरमुखस्य समीपं रत्नार्थं प्रेषयामास। स मन्त्री मुनिं उपगम्य रत्नं याचितुम् उद्युक्तः – "हे राजन्, रत्नपात्र, तस्मै रत्नं दीयताम्" इति प्रार्थयामास। तदा मन्त्रीणोक्तं श्रुत्वा गौरमुखो मुनिः क्रोधेन प्रहृष्टः उवाच – "ब्राह्मणः गृह्णाति, राजा ददाति, त्वं पुनः राजत्वं प्राप्य कथं दीनवत् याचसे?" "एवं तं पापराजानं दुर्जयं स्वयमेव वद – 'शीघ्रं गच्छ, पापिन्, मा लोको त्वां परित्यजेत्'।" इत्युक्त्वा स मुनिः पूर्वदिशं दर्भसमिधां संग्रहीतुं ययौ, मनसा च तद्रत्नं शत्रुनाशनं चिन्तयन्। एवं मन्त्रिणा उक्तः स दूतः राज्ञः समीपं गत्वा ब्राह्मणस्य सर्वं वचनं निवेदयामास। ततः ब्राह्मणवचनं श्रुत्वा दुर्जयः क्रोधेन पूर्णः, नीलं नाम सामन्तं आज्ञापयामास – "त्वं शीघ्रं गत्वा ब्राह्मणस्य रत्नं गृह्णित्वा यथाशक्ति शीघ्रं प्रतिनिवर्तस्व।" ततः नीलः महद्भिः सैन्यैः सहितः मुन्याश्रमवनं जगाम। तत्र वह्निशालायां रत्नं स्थितं दृष्ट्वा, नीलः रथात् भूमौ अवतीर्णः। तस्य क्रूरचेतसः नीलस्य अवतीर्णस्य, तस्मात् रत्नात् शस्त्रधराः भीषणवीर्ययुक्ताः सैनिकाः उत्पन्नाः। रथैः, ध्वजैः, अश्वैः, बाणैः, खड्गैः, कवचैः, धनुष्मद्भिः, तूणीरैश्च, अनन्तवीर्ययुक्ताः, युद्धे दुरजयाः, ते रत्नं भित्त्वा निर्गताः। तत्र दश च पञ्च च, महावीर्ययुक्ताः, स्थिताः; तेषां नामानि शृणु, वक्ष्यामि ते। सुप्रभः, दीप्ततेजाः, सूरश्मिः, शुभदर्शनः, सुकान्तिः, सुन्दरः, सुन्दः, प्रद्युम्नः, सुमनाः, शुभः, सुशीलः, सुखदः, शम्भुः, सुदन्तः, सोमश्च – एते पञ्चदश रत्नोत्थिता मुख्याः सेनानायकाः स्मृताः। ततः विरोचनं महद्भिः सैन्यैः परिवृतं दृष्ट्वा, ते उत्साहयुक्ताः सैनिकाः नानाशस्त्रधारिणः युद्धाय प्रवृत्ताः। तेषां धनूंषि सुवर्णरुचिराणि बभ्राजिरे; तेषां बाणाः उत्तमजम्बूनदसुवर्णशिरसः आसन्; भीषणाः खड्गाः, प्रमुखमुसलानि, शूलानि च अपतन्। रथः रथेन परिवृतः तस्थौ; गजो गजं प्रति स्थितः; अश्वः अश्वं प्रति, पदातिः चौरवीर्ययुक्तः पदातिं प्रति अग्रे प्रवर्तते। तत्रापि नानाद्वन्द्वयुद्धानि समजनि, वीराः परस्परं समाह्वयन्तः युद्धाय प्रवर्तन्ते; युद्धे बाणवृष्टिः, भुजप्रहारश्च, भीषणं संजज्ञे। युद्धे समुत्पन्ने, राजमन्त्रिणः वधः अभवत्, स च चेतनां न प्राप्य, अनुचरैः सैन्यैश्च सह यमालयं प्रतस्थे। तस्मिन्स्वाम्यजिते मन्त्रिणि निहते, राजा स्वसैन्येन अग्रे गतः; दुर्जयः अश्वरथैः शोभितः, रत्नभूषितैः वीरैः सह भीष्णं युद्धं चकार। तदा तस्मिन्काले राजसैन्यस्य महद्वधं समभवत्; तस्मिन्कारणे, तस्य जामातरं युद्धे दृष्ट्वा, तस्य सैन्यानि अग्रे ययुः। तेषां मध्ये, दैत्याः ये युद्धाय संस्थिताः, तेषां नामानि शृणु। प्रघासः, विघासः, संघासः, अशनिप्रभः, विद्युत्प्रभः, सुघोषः, उन्मत्ताक्षः, भयानकरः, अग्निदन्तः, अग्नितेजाः, बहुशक्रः, प्रतर्दनः, विराधः, भीमकर्मा, विप्रचित्तिश्च – एते पञ्चदश मुख्यासुरा परमायुधधारिणः, प्रत्येकः अक्षौहिण्या सह पृथक् व्यवस्थिताः। दुर्जयस्य महात्मनः सैन्ये महायोगिनः, रत्नभूषितैः सह, महद्भिः सैन्यविभागैः युद्धाय समवर्तन्त। सुप्रभः प्रघासं युद्धे पञ्चभिः बाणैः, विषसर्पसमैः, तप्तपक्षिभिः इव, विव्याध। त्रिभिः दीप्तबाणैः विघासं विव्याध; दशभिः बाणैः सूरश्मिः संघासं सम्यक् विव्याध। एवं तद् अद्भुतमिदं युद्धं मुनिप्रभावात् समजनि, यत्र धर्माधर्मयोः, तेजसः पौरुषस्य च, महद्वैचित्र्यं दृश्यते स्म।