स ब्राह्मणः सर्वप्रकाराणां भोज्यानां, भक्ष्याणां, लेह्यानां, चोष्याणां च नानाविधानां प्रचुरं सञ्चयम् अकरोत्। सुवर्णपात्रेषु पक्तान्नस्य च राशीन् स्थापयित्वा, स राजा तेजस्विनं सम्बोध्य प्रोवाच— "सर्वे ते सैनिका गृहाणि प्रविशन्तु।" इत्युक्त्वा, राजा स विशालं गृहम्, पर्वतसन्निभं प्रविवेश; अन्ये च परिचारकाः शीघ्रं गृहस्य अन्तरितेषु स्थलेषु प्रविश्य स्थिताः। तेषां प्रविष्टानां समये, महर्षिः गौरमुखः तं दिव्यरत्नं गृहीत्वा राजानं प्रति वचनमिदम् उक्तवान्— "राजन्, स्नानाय, भोजनाय, यात्राक्लेशपरिहाराय च, अहं तव समीपे कन्याः परिचारकांश्च प्रेषयिष्यामि।" एवमुक्त्वा, स श्रेष्ठब्राह्मणः तं शुभं वैष्णवमणिं राज्ञः पुरतः एकान्ते न्यवेशयत्। यदा तद् निर्मलं तेजस्वि मणिं न्यस्तम्, तदा सहस्रशः दिव्यरूपिण्यः स्त्रियः तत्रैव प्रादुरभवन्। ताः परमसुकुमार्यः, सुश्रिताङ्ग्यः, सुन्दरगण्डाः, मनोज्ञदेहाः, सुकुमारकेश्यः, सुनेत्राश्च आसन्; केचित् सुवर्णपात्राणि गृहीत्वा बहिः निष्क्रान्ताः। एवं स्त्रीगणाः पुरुषपरिचारकाश्च, सर्वे राज्ञः सेवकाः, केवलं भोजनं वस्त्राणि च विविधानि आदाय निर्गताः। ताः स्त्रियः शीघ्रमेव राजमार्गे सर्वान् सेवकान्, पुरुषान्, अश्वान्, गजान् च स्नापयामासुः। तत्र नानाविधानि वाद्ययन्त्राणि वाजयन्ति स्म; राजा स्नानं कुर्वन्, अन्याः स्त्रियः नृत्यन्त्यः, अपराः गायन्त्यः, इन्द्रस्य स्नानकाले यथा भवति, तथा। एवं दिव्योपचारेण सेव्यमानः, स महात्मा राजा स्नात्वा, विस्मयपूर्णचित्तः चिन्तयामास— "किमेष ऋषेः प्रभावः, उत तपसो वा, उत मणेर् एव?" इति। ततः स्नात्वा, स शुभानि उत्तमानि वस्त्राणि परिधानं कृत्वा, विधिवत् विविधानि भोज्यानि भुक्त्वा, तृप्तिं प्राप्नोत्। यथा महर्षिः राज्ञः पूजनं कृतवान्, तथा एव स श्रेष्ठमुनिः राज्ञः परिचारकाणामपि सत्कारं चकार। यावत् राजा स्वसैन्यैः, वाहनैः, परिचारकैः सह भोजनं कुर्वन् आसीत्, तावत् सूर्यः रक्ताभरश्मिः अस्ताचलाभिमुखं गतः। ततः रजनी समुपस्थिताऽभूत्, शोभनशरदिन्दुना तारागणैः च शोभिता; रोहिणीसखः शशाङ्कः स्निग्धैः गुणैः सह सौम्यप्रभां प्रसारयन् विराजते स्म। तत्र भृगुः, देवानां पतिः, दैत्याचार्यश्च, कृष्णरश्मिना सूर्येण सहोत्थाय, शुक्लपक्षे प्रविष्टे, न प्रकाशन्ते स्म; स्वभावतः च देहिनां मनांसि प्रभावितानि भवन्ति। पृथिवीसुतः स्वदीप्तरागं त्यजति, राहुः चन्द्रकिरणैः विमुक्तः, स्वभावतः देवासुराणां मध्ये जगत् प्रवर्तते; धर्मात्मा राजा स्वसत्त्वेनैव बलवान् भवति। श्वेताधिपनाम्नि रश्मिवर्तुले, सूर्यशास्त्रस्य शिलावद् विशुद्धे, धूमकेतुः न तमो महान् जनयति; तस्मिन् काले कुशलानां गमनं स्पष्टं दृश्यते। राजपुत्रः स्वकर्मभिः जगत् प्रकाशयन्, बुधोदयेन बुद्ध्या दीप्तिमान् बभूव; सेवकानां चिरसंस्थितः संयोगः सत्पुरुषेषु सन्दृश्यते। धूमकेतुः चिरकालं व्योम्नि कपिशवर्णं कृत्वा, राजदेवमार्गे स्थित्वा, दुष्टः सत्सङ्गे स्वकर्मणि शुद्धकौशलं न प्रदर्शयति। य एव शशाङ्ककान्तिभिः प्रकाश्यन्ते, ते सर्वत्र दीप्तिमन्तः सन्ति; कुलोत्पन्नाः धर्मं पालयन्तः, बलकान्तिसंयोगेन महत्तमं स्थानं प्राप्नुवन्ति। स राजा सूर्यवरुणयोः सुतः, त्रिदोषासक्तान् सम्यग् विजित्य, कौशिकवंशे प्रतिष्ठितः, वेदकर्माणि यथावत् एव करोति। मम स पुत्रः, यः द्वन्द्वयोरैक्यं कृत्वा, राजासनं पूजयामास, स दीर्घकालं श्रीबुद्ध्या च दीप्तिमान्, विष्णोः स्मरणेन दुर्लभं स्थिरं प्राप्नोति। एवं सा रात्रिः महर्षेः आश्रमे, अजय्यस्य राज्ञः, सेवकैः, सामन्तैः, श्रेष्ठाश्वगजैः, वस्त्राभरणादिभिः पूजया च शोभिता, व्यतीयाय। तस्मिन् रात्रौ, उत्तमरत्नैः भूषिता, दिव्यवस्त्रच्छन्ना, उत्तमशय्याः गृहेषु व्यवस्थापिताः, सुन्दरीणां स्त्रीणां ललितचेष्टाभिः शोभा वर्धिता। तत्र राजा सर्वान् भूमिपान्, सेवकांश्च गृहं प्रेष्य, स्वयम् उत्तमाभिः स्त्रीभिः परिवृतः, स्वर्गे इन्द्र इव, महाश्रियं प्राप्य, सुखेन शयने तस्थौ। एवं स धर्मात्मा राजा सेवकैः सह, मुनिप्रभावात् प्रमुदितचित्तः, तस्मिन्काले सुखेन शयानः। रजनी व्यतीता, ततः प्रभाते राजा ताः स्त्रियः अदृष्ट्वा, तानि च गृहाणि अनुपलब्धवान्। स राजा पश्यति— तानि शोभनासनानि, जलपात्राणि च अदृश्यानि; विस्मितः, दुःखितः च, चिन्तयामास। पुनः पुनः चिन्तयन्— "कथं तद् रत्नं प्राप्नुयाम्?"— इति, राजा दुर्जयः उपायं चिन्तयामास। "अहं तस्माद् इच्छामणिं गृह्णीयाम्" इति निश्चित्य, स राजा आश्रमात् बहिर्गत्वा, किंचित् दूरे स्वसैन्येन सह गतः। ततः स मन्त्रिणं विरोचनं नाम्ना, मुनिं गौरमुखं प्रति रत्नयाच्यै प्रेषयामास। स मन्त्रिण् मुनिं उपगम्य, रत्नं याचितुं प्रस्थितः— "राजन्, रत्नपात्र, रत्नं तस्मै दत्तम् अस्तु" इति। इति मन्त्रिणा उक्तः, गौरमुखः क्रुद्धः प्रोवाच— "ब्राह्मणो लभते, राजा ददाति, त्वं पुनः राजा भूत्वा, कथं दीनवत् याचसे?" "एतद् पापराज्ञे दुर्जयाय स्वयम् उच्यताम्— 'शीघ्रं गच्छ, पापिन्, लोको मां त्वां वा न परित्यजेत्।'" इत्युक्त्वा, स मुनिः पूर्वदिशं यज्ञकुशदर्भसञ्चयाय अग्निहरणाय च गतः, मनसा तद् रिपुघ्नरत्नं चिन्तयन्। एवं मन्त्रिणा उक्तं सर्वं राज्ञे निवेदितम्। तद्ब्राह्मणवचनं श्रुत्वा, राजा दुर्जयः क्रोधेन पूर्णः, सामन्तं नीलं आज्ञापयत्— "त्वं शीघ्रं गत्वा, तस्य ब्राह्मणस्य रत्नं गृहित्वा, यथायोग्यं शीघ्रं प्रत्यागच्छ।" इत्युक्त्वा, नीलः महता सैन्येन सह, मुन्याश्रमं प्रति प्रस्थितः।