वराहपुराणम्

श्रीभगवानुवाच— विशाललोचने! यत्र चक्रतीर्थे निधनं प्राप्नोति जनः, स एव कृतार्थः स्यात्। तत्र एकदा, स भगवतः समीपे हस्तौ संन्यस्य शिरसि, सान्त्वनपूर्वकं मधुरं वचनमुवाच— “सत्यं मे ब्रूहि, महद् हि मे कौतूहलमस्ति।” ततो वृषध्वनिसदृशं शब्दं भूमौ सञ्जज्ञे, यः कारणं येन मया पूजितः, स एव तेन कृतमिति। आत्मानं च मया साक्षात्कृतं, यद् देवैरपि दुर्लभम्। मम तेजसा मोहितः स मां द्रष्टुं न शक्नोति; भयभीतेन चाक्षुषा स वदितुं न समर्थः। तदा मम प्रेरणया स सौम्यः सूक्ष्मया वाचा वदति। तं सौम्यं प्रति मया प्रोक्तं— “यदस्ति तव मनसि, तत् सत्यं वद।” मम वचनं श्रुत्वा, स ग्रहपतिः सोमः उवाच— “भगवन्, यदि त्वं मयि तुष्टः, मम निमित्तं अत्र आगतः च यदि, तदा यावत् लोकाः स्थिताः, तावत् जनार्दन! अहं त्वयि स्थितो भूयासम्। यद्रूपं मे त्वया स्थापितं, तदेव भवतु। मम ब्राह्मणाः केवलं यज्ञेषु सोमपानं कुर्वन्तु। अमावास्यायां यदा तत्र क्षयं गच्छसि, तदा तत्र पिण्डदानं पितृकर्म च क्रियते। हे विष्णो! मम मनः कदाचित् अधर्मे न प्रवर्त्तेत; यदि प्रवर्तते, तर्हि वयम् औषधित्वं प्राप्नुयाम—एवं स्यात्। हे महाबाहो! अनाद्यन्त महेश्वर! यदि त्वं तुष्टः—” एवं सोमवचनं श्रुत्वा, तत्रैव अहं अदृश्यः अभवम्। स च सोमतीर्थे परमं पदं प्राप्तवान्, यत् अन्यथा दुष्प्राप्यम्। अष्टमे भक्ते यः मम विधिपूर्वकं कर्म अचरन्, तत्र महात्मा सोमः घोरं तपः अकरोत्। स ऊर्ध्वबाहुस्तितः पञ्चसहस्रवर्षाणि उपरिमुखः स्थितः। मम अपराधात् विमुक्तः, स ब्राह्मणानां नाथः अभवत्। स त्रिंशल्लक्षवर्षाणि, त्रिंशदधिकशतानि वर्षाणि च, धनैः, गुणैः, दानैः च सम्पन्नः आसीत्। ब्राह्मणत्वं प्राप्य, संसारात् विमुक्तः अभवत्। तद् तीर्थं मम मार्गानुगैः ज्ञेयम्। यदा तमिस्रा वर्तते, न कश्चन दृश्यते, तदा केवलं तेजः दृश्यते, सोमः तु न दृश्यते—एषा महती चमत्कृतिः, शुभे! मम सौकरदेशे एष लक्षणं। अधुना अन्यदपि वक्ष्यामि, शृणु वसुधरे। तस्मिन् तीर्थे एका स्त्री म्रियते, स्वेच्छया न, कर्मणः परिणामेन। सा राजकन्या आसीत्, विशाललोचना, श्यामवर्णा, सर्वाङ्गसुन्दरी। नारायणस्य वचः श्रुत्वा, भूः शुभलक्षणा, उवाच— “अहो! येन त्वया तीर्थस्य महत्तमं प्रभावं उक्तं, तत्र गृध्रः शृगालश्च मानुषत्वं प्राप्तवन्तौ। तस्मिन् तीर्थे स्नानं कृत्वा, वा तत्र निधनं प्राप्य, जनार्दन! किमिह लक्षणं जायते येन तादृशी जन्मप्राप्तिः?” एवं पृथिव्याः वचः श्रुत्वा, धर्मविदां श्रेष्ठः विष्णुः उवाच— “सत्यं शृणु, हे पृथिवि! यद् त्वया पृष्टं तत् वक्ष्यामि।