एवं स ऋषिः, राज्ञा विनीतया निवेदितं श्रुत्वा, ‘‘एवं करिष्यामि; भवतः अश्वाः विश्राम्यन्तु’’ इति प्रत्युवाच। ततः स व्रतानुग्रहीतः मौनं समाचरन् स्थितवान्। राजा अपि तदा भक्त्या सहामात्यैः तत्रैव स्थितः, तस्य सेनायाः पञ्च विभागाः तत्र उपस्थिताः। स चिन्तयामास—‘‘किं खाद्यं अयं तपस्वी मम अत्र दास्यति?’’ तस्मिन् काले गौमुखनाम ऋषिः दुर्जयं नाम राजानं आमन्त्र्य चिन्तयामास—‘‘किं खाद्यं अस्मै दद्यात्?’’ एवं स महातपाः मनसा समाहितः चिन्तयन् आसीत्, तदा भगवान् हरिः नारायणः, देवाधिदेवः, तस्य हृदये सन्निविष्टः। स तु महर्षिः नारायणं मनसा स्मृत्वा तम् उपासितुं गङ्गां प्रविवेश। अथ पृथिवी पर्वतम् उवाच—‘‘कथं गौमुखः विष्णुं तुष्टाव, हे पर्वत? विस्तरेण एतत् श्रोतुम् इच्छामि।’’ ततः स ऋषिः विष्णुं नित्यं प्रणमन्, ‘‘नमः विष्णवे सदा; नमस्ते पीतवाससे। नमः आदिपुरुषाय; नमः आपरूपधारिणे। नमः सर्वभूतस्थाय; नमः सलिलशायिने। नमः पृथिवीरूपाय; नमः वह्निस्वरूपिणे। नमः वायुरूपाय; नमः व्योमरूपिणे। त्वं सर्वभूताधिपः, त्वं प्रभुः, त्वं हृदयस्थितः कामः। त्वं ओङ्कारः, त्वं वषट्कारः, त्वं सर्वत्र स्थितः। त्वं सर्वदेवाधारः, न च ते आदिः विद्यते। त्वं भूर्भुवः प्रभो; त्वं जनः, महः च ख्यातः। त्वं तपः, त्वं सत्यम्, सर्वं चराचरं त्वयि प्रतिष्ठितम्। त्वत्तः एतत् विश्वं जातम्; त्वत्तः ऋग्वेदादयः वेदाः। त्वत्तः शास्त्राणि जातानि; त्वत्तः यज्ञाः प्रतिष्ठिताः। त्वत्तः वृक्षाः, ओषधयः; त्वत्तः सर्वे वनस्पतयः। पशवः, विहंगमाः, सर्पाः—सर्वे त्वत्तः जायन्ते, हे जनार्दन। देवाधिदेव, मम अपि दुर्जयः नाम राजा अतिथिः आगतः। तस्यातिथ्ये उत्सुकः अस्मि। अद्य, देवाधिदेव, जगन्नाथ, अहं दरिद्रः, भक्तिनम्रः। देवाधिदेव, मम अन्नसमृद्धिं ददातु। यत् यत् अहं हस्तेन स्पृशामि, यत् यत् चक्षुषा पश्यामि—वृक्षं वा तृणं मूलं वा—तत् सर्वं चतुर्विधं अन्नं भवतु। यत् किमपि अन्यत् मनसा चिन्तयेयं, तत् अपि मम सिद्धं भवतु। नमोऽस्तु ते परमात्मन्।’’ इत्येवं स्तुत्वा, देवाधिदेवः जगन्नाथः तुष्टः अभवत्; केशवः स्वं रूपं तस्मै ऋषये दर्शयामास। ततः करुणया पूर्णचित्तः स भगवान् ‘‘ब्राह्मण, वद, वरं वृणीष्व’’ इति उवाच। तद्वचनं श्रुत्वा स ऋषिः शनैः नेत्रे अपावृत्य पश्यन्, जनार्दनं शङ्खचक्रगदाधरं, पीताम्बरं, गरुडासनं, द्वादशसूर्यसमप्रभं, दृष्टवान्। यथा सहस्रसूर्याणां तेजः आकाशे एकत्र उद्येत, तथा तस्य महात्मनः प्रभा आसीत्। तत्रैकस्थं स ऋषिः सकलमिदं विश्वं नानाविधं विकिरणं विस्मितलोचनः दृष्टवान्। ततः स भगवान् प्रणिपत्य, अञ्जलिं कृत्वा, ‘‘यदि भगवन् मम वरं ददाति, केशव, स भक्तायैव भवतु।’’ इति उवाच। ‘‘अद्य एष राजा सेनया वाहनैः सह मम आश्रमे तृप्तः स्वगृहं प्रतिव्रजतु।’’ इति वचनं श्रुत्वा, स देवाधिदेवः वरदः अभवत्; तस्मै मनःसिद्धिं महतीं रत्नमणिं च दत्तवान्। एवं दत्त्वा, भगवान् अन्तर्हितः अभवत्; गौमुखः ऋषिः बहुभिः मुनिभिः सहितः स्वमाश्रमं प्राविशत्। तत्र स ब्राह्मणश्रेष्ठः ऋषिः, हिमालयशिखराकारं, मेघमहत्तुल्यं, शशाङ्ककान्तिसमप्रभं, शतभुमिकं गृहं मनसा चिन्तयामास। विष्णोः वरप्राप्त्या, स ब्राह्मणः सहस्रशः कोटिशश्च तादृशानि गृहाणि सर्वथा सृष्टवान्। तेषां चतुर्दिशं प्राकारान्, उद्यानानि च निर्माय, कोकिलानां विविधवर्णविहगानां कलरवैराकीर्णानि चकार; चम्पक, अशोक, पुन्नाग, नाग, केशरवृक्षैः शोभितानि। तेषु सर्वेषु गृहस्योद्यानेषु नानाविधा वृक्षाः आसन्; हस्त्यश्वशालाः अपि तत्र संस्थापिताः। स ब्राह्मणः भक्ष्य, भोज्य, लेह्य, चोष्य, नानाविधानि अन्नानि सुवर्णपात्रेषु पक्कान्नान्यपि च समारोपयत्। एवं कृत्वा, स ब्राह्मणः तेजस्विनं राजानं उवाच—‘‘भवान् समस्तसेनया गृहाणि प्रविशतु।’’ एवं उक्तः, राजा तद्गृहं गिरिसमं प्रविश्य, अनुचराः शीघ्रं अन्तःपुराणि प्रविशन्ति स्म। तेषां प्रविष्टानां, गौमुखः ऋषिः तद् दिव्यरत्नं गृहीत्वा राजानं प्रति वचनमब्रवीत्—‘‘राजन्, स्नानाय, भोजनाय, यात्राक्लेशपरिहाराय, अहं तव कन्याः सेवकांश्च प्रेषयिष्यामि।’’ एवं उक्त्वा, स ब्राह्मणश्रेष्ठः तद् शुभं वैष्णवं रत्नं तत्रैकान्ते राज्ञः पुरतः स्थापयामास। तस्य निर्मलदीप्तिमतः रत्नस्य स्थापनेन सह, सहस्रशः दिव्यरूपिण्यः स्त्रियः तत्र उत्पन्नाः। ताः अत्यन्तसुकुमाराः, सुन्दराङ्ग्यः, चारुगाण्डाः, रम्यशरीराः, मनोहरकेशाः, सुन्दरनेत्राः च आसन्; काञ्चनपात्राणि गृहीत्वा अग्रे जग्मुः। एवं स्त्रीसमूहाः पुरुषभृत्याश्च, राज्ञः समस्तसेवकाः, केवलं भोज्यानि वस्त्राणि च बहुविधानि आनयन्ति स्म। ताः स्त्रियः शीघ्रं सर्वान् सेवकान् राजमार्गे स्नानं कृत्वा, नराः, अश्वान्, गजान् च स्नापयामासुः।